Netanyahu’nun ‘Savaş hükümeti’ güç kaybetti

İsrail seçimleri, ön sonuçlara göre hiçbir blokun 61 sandalyeye ulaşamamasıyla hükümet hesabını Arap partilerin tutumuna bağladı.

Knesset’te çoğunluk için 120 sandalyenin en az 61’i gerekiyor. “Çift zarf” oyları dışarıda bırakılarak sayılan ve toplam oyların yüzde 85,6’sına denk gelen sonuçlara göre Başbakan Binyamin Netanyahu’nun bloku 53, Gadi Eisenkot liderliğindeki Değişim İttifakı 48 milletvekilinde kaldı.

Knesset hesabı 61 sandalyede

Salı günkü oylamada katılım %77,7 ile 1999’dan bu yana en yüksek seviyeye çıktı. Kaynağa göre 7,3 milyon seçmenin bulunduğu ülkede bu oran yaklaşık 5,7 milyon kişinin sandığa gittiğini gösteriyor.

Kesin sonuçların sayım, inceleme ve itiraz süreçlerinden sonra 4 Kasım’a kadar netleşmesi bekleniyor. Askerler, diplomatlar ve kendi sandığında oy kullanamayan diğer seçmenlerin “çift zarf” oyları henüz nihai tabloya eklenmedi.

Netanyahu’nun Ortodoks ve aşırı sağcı Yahudi müttefiklerinden oluşan koalisyonu, önceki Knesset’teki 68 sandalyelik çoğunluğunu kaybetmiş görünüyor. Likud 2022 seçimindeki 32 sandalyeden 26 sandalyeye gerilese de ön sonuçlara göre en çok milletvekili çıkaran parti oldu; Eisenkot’un Yashar Partisi 21 sandalye aldı.

Arap partiler 19 koltuğa yaklaştı

Ağırlıklı olarak Arap seçmenleri temsil eden iki parti toplam 19 sandalyeye ulaşarak hükümet aritmetiğinin merkezine yerleşti. Ön sonuçlara göre Ortak Liste 12, Birleşik Arap Listesi olarak bilinen Ra’am 7 koltuk kazandı.

Filistinli Arap İsrail vatandaşlarının katılımının yüzde seksen’i aştığı aktarıldı. Bu oran, Arap partilerin yalnızca temsil gücünü değil, Netanyahu karşıtı blokun çoğunluk arayışındaki pazarlık alanını da büyüttü.

Netanyahu’nun Arap partilerle masaya oturması olası görülmüyor; muhalefetteki birçok Yahudi partisi de daha önce bu partilerle işbirliğine mesafeli durmuştu. Eisenkot seçimden sonra kesin bir koalisyon tutumu açıklamadı, ancak daha önce kurmayı hedeflediği hükümette Arap partilerine yer vermeyeceğini söylemişti.

Ortak Liste lideri Yosef Jabreen, sonuçların hiçbir blokun kendi ittifakı veya Ra’am olmadan çoğunluğa ulaşamayacağını gösterdiğini söyledi. Demokratlar Partisi lideri Yair Golan da Eisenkot liderliğindeki muhalefete mevcut tablonun göz ardı edilemeyeceği mesajını vererek Arap partilerle işbirliği çağrısı yaptı.

Herzog için uzun takvim

Kesin sonuçların ardından Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, siyasi gruplarla görüşerek hükümeti kurma olasılığı en yüksek gördüğü lideri görevlendirecek. İlk adayın koalisyon kurmak için 28 günü olacak; bu süre gerektiğinde 42 güne çıkarılabilecek.

İkinci aday dört hafta içinde başarılı olamazsa, Knesset içinden bir milletvekili 61 imza toplamak için 21 gün süre alacak. İmzalar bulunursa hükümetin iki hafta içinde kurulması gerekecek; hiçbir formül sonuç vermezse meclis feshedilecek ve 90 gün içinde seçim yenilenecek.

Herzog seçimden sonraki ilk açıklamasında, “Seçimlerin tekrarlanmasını önlemek için her şey yapılmalı” dedi. Seçim öncesinde gündeme gelen iddialara göre Herzog ve ABD Başkanı Trump yönetimi, Netanyahu ile Eisenkot’u ve başka partileri kapsayan bir birlik hükümeti formülüne sıcak bakıyordu.

2019 döngüsü yeniden belirdi

İsrail 2019 ile 2022 arasında, partilerin işbirliği konusunda anlaşamaması nedeniyle beş ayrı seçim düzenledi. Kasım 2022 seçiminden sonra Netanyahu, ülke tarihinin en sağcı koalisyonu olarak tanımlanan hükümeti kurdu; 7 Ekim 2023 saldırısının ardından İsrail’in Gazze, Lübnan ve İran dosyalarındaki askeri çatışmaları genişledi.

Uluslararası ilişkiler uzmanı Soli Özel, muhalefetin hükümet kuramaması halinde Netanyahu’nun Itamar Ben-Gvir ve Bezalel Smotrich gibi aşırı sağ isimlerle geçici hükümetin başında kalabileceğini değerlendirdi. Özel’e göre bu tablo, 2019-2022 arasında tekrarlanan seçimler dönemine benzeyen bir süreci yeniden açabilir.

Özel ayrıca İsrail siyasetindeki temel düğümün, Arap partilerin meşru koalisyon ortağı olarak kabul edilip edilmeyeceği olduğunu söyledi. Ra’am lideri Mansur Abbas’ın daha önce Naftali Bennett ile işbirliği yaptığını hatırlatan Özel, buna rağmen toplumun böyle bir formüle ikna edilmesinin zor olacağını belirtti.

Üç yol hükümet pazarlığında

Eğer Netanyahu bloku yeni destek bulamaz ve muhalefet de Arap partilerle anlaşamazsa, ülke geçici hükümet ve erken seçim takvimine yaklaşacak. Bu durumda İsrail’in bölgesel savaş dosyalarında karar alma yetkisi mevcut kabinede kalırken, iç siyasette çoğunluk arayışı uzayacak.

Eğer Eisenkot, Arap partilerin desteğiyle 61 eşiğini geçerse, İsrail siyasetinde uzun süredir tabu sayılan bir işbirliği fiili koalisyon hesabına dönüşecek. Eğer birlik hükümeti formülü öne çıkarsa, seçim tekrarı önlenebilir; ancak başbakanlık rotasyonu, güvenlik politikası ve Arap partilerin dışarıda bırakılıp bırakılmayacağı yeni pazarlığın ana başlıkları olacak.