AB, 57,9 milyar dolarlık ticaret açığı nedeniyle Vietnam’ın insan hakları baskısıyla karşı karşıya

Deutsche Welle'nin 22 Ekim tarihli haberine göre, AB-Vietnam mal ticareti 2025 yılında 76 milyar avroya ulaşırken, Vietnam Devlet Başkanı To Lam AB ve Belçika ile temaslarda bulunmak üzere Çarşamba günü Brüksel'e geldi.

Haberde, Atlas360 hesaplamalarına göre AB'nin Vietnam ile olan mal ticareti açığının 2025 yılında 51,7 milyar avroya (57,9 milyar dolar) ulaştığı, bunun 2019'daki yaklaşık 24 milyar avronun iki katından fazla olduğu ve toplam mal ticaretinin yaklaşık %68'ine denk geldiği belirtildi.

DW haberine göre ziyaret, Vietnam'ın 18 Ekim'de Norveç, İsviçre, İzlanda ve Lihtenştayn'ın yer aldığı Avrupa Serbest Ticaret Birlikleri ile serbest ticaret anlaşması imzalamasının ardından gerçekleşti. Ayrıca bu ziyaret, AB-Vietnam Serbest Ticaret Anlaşması'nın Ağustos 2020'de yürürlüğe girmesinden bu yana altı yıldan fazla bir süre geçtikten sonra yapıldı.

Singapur'daki ISEAS–Yusof Ishak Enstitüsü'nde konuk araştırmacı olan Khac Giang Nguyen, DW'ye yaptığı açıklamada, küresel gümrük vergisi anlaşmazlıkları sırasında bu ilişkinin "piyasaları açık tutmak adına olumlu bir reklam" olduğunu söyledi.

Nguyen, "Bu her iki taraf için de bir kazan-kazan durumudur," dedi. "Vietnam, Avrupa'ya kurulmuş bir üretim üssü ve Asya tedarik zincirlerinde yeni bir tutunma noktası sunuyor. Avrupa ise Vietnam'a sermaye, teknoloji ve büyük bir pazar sunarak Hanoi'nin Amerikan talebine ve Çin sanayi girdilerine olan bağımlılığını azaltmasına yardımcı oluyor."

DW haberinde, Vietnam'ın şu anda Güneydoğu Asya'da AB'nin en büyük mal ticareti ortağı ve küresel ölçekte 14. en büyük ortağı olduğu ifade edildi. Vietnam için ise AB, dördüncü en büyük ticaret ortağı ve önemli bir doğrudan yabancı yatırım kaynağı konumunda.

Diplomatik ve güvenlik bağları da ticaretle birlikte ilerleme kaydetti. AB ve Vietnam, Ocak ayında ilişkilerini Güneydoğu Asya ülkesiyle yapılan ilk bu tür AB düzenlemesi olan Kapsamlı Stratejik Ortaklık seviyesine yükseltti. Habere göre, AB dış politika başkanı Kaja Kallas Çarşamba günü Vietnam Dışişleri Bakanı Le Hoai Trung ile bir araya gelerek, Vietnam'ın Çin ile toprak anlaşmazlığı yaşadığı Güney Çin Denizi de dahil olmak üzere güvenlik iş birliğini görüştü.

İnsan hakları örgütleri, Brüksel'i daha yakın iş birliğini siyasi ve çalışma alanındaki reformlara bağlamaya çağırıyor. Bu hafta Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ve Avrupa Konseyi Başkanı Antonio Costa'ya gönderilen açık mektupta, 12 uluslararası insan hakları kuruluşu "Vietnam hükümetinin artan baskıları konusunda ciddi endişelerini" dile getirdi ve AB'nin reformlar konusunda baskı yapmasını talep etti.

DW haberinde, Vietnam'ın siyasi muhalefeti, bağımsız gazeteciliği ve sivil toplumu kısıtlayan tek partili bir komünist devlet olmaya devam ettiği belirtildi. DW'nin aktardığı hak örgütleri, daha önce Vietnam Kamu Güvenliği Bakanlığı'nı yöneten To Lam döneminde baskıların arttığını söyledi.

Çalışma taahhütleri bir diğer kırılma noktasını oluşturuyor. Habere göre Hanoi, EVFTA müzakereleri ve ilgili siyasi görüşmeler sırasında insan hakları, çalışanların korunması ve çevre standartlarını kapsayan yükümlülükleri kabul etmişti. Bunlar arasında bağımsız çalışan örgütlerine izin verilmesi ve Uluslararası Çalışma Örgütü standartlarına daha yakın uyum sağlanması gibi değişiklikler yer alıyordu.

İnsan hakları örgütleri, Vietnam'ın bu sözleri yerine getirmediğini söylüyor. DW haberinde, Hanoi'nin ILO'nun örgütlenme özgürlüğü sözleşmesini onaylamadığı ve bağımsız sendikaların yasaklı kalmaya devam ettiği aktarıldı. Hak kuruluşları mektupta, "AB, Vietnam'ın EVFTA bağlantılı yükümlülüklerini ve taahhütlerini defalarca ihlal etmesine yanıt olarak hiçbir adım atmadı; aksine Ocak ayında ikili ilişkileri üst seviyeye çıkardı," diye yazdı.

DW'nin aktardığı araştırmacılara göre ticaret kazançları da dengesiz dağıldı. Stockholm Üniversitesi Küresel Asya Stockholm Merkezi'nde araştırmacı olan Hai Thiem Bui, DW'ye yaptığı açıklamada, büyük yabancı yatırımlı üreticilerin ve köklü ihracatçıların, karmaşık AB gereksinimleriyle karşı karşıya kalan daha küçük Vietnamlı firmalara kıyasla gümrük vergisi indirimlerinden daha iyi yararlanabildiğini söyledi.

Vietnamlı ihracatçılar ayrıca, bazı ithal ürünlerdeki emisyonlara bağlı bir harç sistemi olan Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması ve tedarik zinciri bilgisi gerektiren ormansızlaşma düzenlemeleri de dahil olmak üzere AB kurallarıyla karşı karşıya. Bui, "AB-Vietnam ticari ilişkilerinin bir sonraki aşaması muhtemelen tarife serbestleşmesinden ziyade, Vietnam'ın işçi hakları, sürdürülebilirlik ve düzenleyici yönetişim konusundaki giderek zorlaşan AB standartlarına uyum sağlayıp sağlayamayacağına bağlı olacaktır," dedi.

DW haberine göre, Brüksel'in AB sanayileri için daha güçlü bir ekonomik güvenlik ve ihracat fırsatları arayışında olduğu bu dönemde, büyüyen ticaret açığı daha görünür hale geldi.