İsviçre parasını ödediği F-35’leri satın alamadı: ABD daha fazla para istiyor

İsviçre, F-35A alımındaki fiyat anlaşmazlığı ve teslimat sorunlarının ardından ABD'li üreticilerden doğrudan silah tedarikini değerlendiriyor.

İsviçre Savunma Tedarik Kurumu Armasuisse'nin Başkanı Urs Loher, gelecekteki alımlarda Washington'ın aracılığı yerine üreticilerle doğrudan çalışmayı hedeflediklerini belirtti. Ancak Loher'e göre bu yöntem henüz kesinleşmiş değil; uygulanabilmesi ABD makamlarının iznine bağlı.

Loher, yeni tedarik yaklaşımını F-35 deneyiminden çıkardıkları sonuçlar arasında gösterdi. Açıklamaları, İsviçre'nin yalnızca hangi ekipmanı satın alacağını değil, fiyat ve teslimat anlaşmazlıklarında hangi haklara sahip olacağını da değerlendirdiğini ortaya koyuyor.

Doğrudan alımın sınırını ABD belirleyecek

Loher'in değerlendirmesinde doğrudan tedarik, bütün Amerikan savunma ürünlerine uygulanabilecek bir seçenek değil. Patriot için bazı bileşenlerin üreticiden alınabileceğini düşündüğünü söyleyen Loher, F-35 düzeyindeki ileri teknoloji savaş uçaklarını bu olasılığın dışında tuttu.

Dolayısıyla gündemdeki yaklaşım, mevcut savaş uçağı sözleşmesinin üreticiyle yeni bir anlaşmaya dönüştürülmesi anlamına gelmiyor. Loher'in çizdiği çerçeve, gelecekteki alımlarda kullanılabilecek yönteme ilişkin; hangi ürünlerin kapsama gireceği ve ABD'nin hangi koşullarla izin vereceği henüz belli değil.

İsviçre'nin mevcut Amerikan askeri ekipman alımları, ABD hükümetinin Yabancı Askeri Satışlar programı üzerinden yürütülüyor. Loher, bu yapıda alıcı ülkelerin Washington'ın belirlediği önceliklere tabi olduğunu ve teslimatın sarkması halinde sözleşmesel ceza uygulanmasının çoğunlukla mümkün olmadığını belirtti.

Üreticiyle doğrudan sözleşme kurulabilirse görüşmelerin tarafları değişebilir; ancak bunun tek başına daha güçlü fiyat veya teslimat güvencesi sağlayacağı açıklanmış değil. Bu güvencelerin değerlendirilmesi için izin kapsamının ve sözleşme hükümlerinin belirlenmesi gerekiyor.

F-35A fiyatında diplomatik çözüm aranıyor

Savaş uçağı alımının siyasi zemini, 2020'deki referandumda ordunun yenilenmesine verilen onayla oluştu. Oylamaya sunulan metin, askeri malzemenin hangi ülkelerden alınacağını belirlemiyordu; ABD'den uçak tedariki kararı daha sonra geldi.

İsviçre, ön anlaşmanın ardından 19 Eylül 2022'de 36 F-35A için sözleşme imzaladı. Anlaşmanın toplam bedeli 6 milyar İsviçre frangı olarak belirlendi; bugünkü uyuşmazlık, bu tutarın sabit kalıp kalmayacağı üzerinde yoğunlaşıyor.

İsviçre Savunma Bakanlığının açıklamasına göre ABD yönetimi, enerji ve ham madde maliyetlerindeki yükseliş ile enflasyonu gerekçe göstererek ilave ödeme istedi. Bakanlık ise üzerinde uzlaşılan fiyatın korunması gerektiğini savunduğunu, hukuki çözüm yolunun bulunmadığı değerlendirmesiyle diplomatik temaslara yöneldiğini bildirdi.

Bakanlık, tarafların uzlaşamaması durumunda satın almadan vazgeçilebileceğini de açıkladı. Bu, verilmiş bir iptal kararı değil; fiyat görüşmelerinin sonuçsuz kalmasına bağlanan bir seçenek olarak dile getirildi.

Loher, 6 milyar franklık sözleşme kapsamında İsviçre'nin şimdiye kadar 1 milyar frank ödediğini belirtti. Bu ödemenin bir bölümünün geri dönmesini beklediklerini söyleyen Loher, iadenin zamanlamasını açıklamadı; geri alınması beklenen kesin tutar da verilen bilgilerde yer almıyor.

Patriot gecikmesi alternatif arayışını gündeme getiriyor

Hava savunmasında ise teslimat sorunu ayrı bir karar sürecini gündeme getiriyor. Loher, gecikmeler üzerine İsviçreli yetkililerin başka bir hava savunma seçeneğini incelediğini, son sözün Federal Konsey'de olmasının beklendiğini belirtti.

Alternatif sistemin adı, bedeli ve olası teslim takvimi açıklanmış değil. Bu nedenle mevcut bilgiler, seçeneğin Patriot'a kıyasla daha erken teslim edilip edilemeyeceğini veya bütçeye nasıl yansıyacağını karşılaştırmaya yetmiyor.

ABD doğrudan tedarike izin verirse İsviçre, Loher'in işaret ettiği bileşenlerde üreticilerle farklı bir sözleşme ilişkisini değerlendirebilir. İzin çıkmazsa bu kanal açılamaz; F-35A fiyat anlaşmazlığının çözümü ve alternatif hava savunmasına ilişkin Federal Konsey kararı ise ayrı süreçler olarak önemini korur.