Deprem güvenliği için adım: Yapılar artık 5 yılda bir sıkı denetimden geçecek

Bakanlığın BKS taslağı, belgeli binalarda beş yılda bir gözlemsel kontrol öngörüyor; hedef, taşıyıcı sisteme müdahaleleri saptamak.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından hazırlanan yönetmelik taslağında uygulamanın başlangıcı 1 Ocak 2027 olarak belirleniyor. Bina Kimlik Sertifikası (BKS) bulunan yapılara yönelik kontrollerde, özellikle bodrum ve zemin katlardaki kolonlar ile yapının ruhsata uygunluğu incelenecek.

Bakanlığın gerekçesine göre, ticari kullanım sırasında taşıyıcı elemanlara yapılan müdahaleler, geçmiş büyük depremlerde görülen hasarın önemli nedenleri arasında bulunuyor. Taslak, kolonların kesilmesi veya duvarların kaldırılması gibi işlemlerin tespitini, bina kullanılırken tekrarlanan bir denetim sürecine bağlamayı amaçlıyor.

BKS kapsamındaki yapılara periyodik takip

BKS, 2021 itibarıyla tamamlanma aşamasına ulaşan ve iskân alan yeni yapılar için zorunlu tutulmaya başlandı. Hazırlanan düzenleme, bu belgeye sahip binalarda kullanım süresince ortaya çıkabilecek değişikliklerin beş yıllık aralıklarla incelenmesini öngörüyor.

Denetimin kapsamı yalnızca kolonlarla sınırlı olmayacak. Taslakta, kat adedi ve taban alanının ruhsatın dayandığı imar koşullarıyla karşılaştırılması, cephedeki çıkmaların da izin verilen projeye uyup uymadığının kontrol edilmesi yer alıyor.

İnceleme formunda, güçlendirme ihtiyacına işaret edebilecek çatlaklar ile istinat duvarlarının durumu da değerlendirilecek. Ayrıca asansör için periyodik kontrol yapılıp yapılmadığı ve yapının fiili kullanımının belgelerde belirtilen amaçla örtüşüp örtüşmediği araştırılacak.

Bu kapsam, konut veya işyeri olarak kullanılan binanın yalnızca fiziksel durumunu değil, kullanım biçimini de denetimin parçası haline getiriyor. Bununla birlikte taslakta tarif edilen yöntem gözlemsel inceleme; bu kontrolün tek başına kapsamlı bir deprem performans değerlendirmesiyle eşdeğer olduğu belirtilmiyor.

Ocak görevlendirmesinden belediyelerin işlemine

Taslağa göre Bakanlık, her yıl ocak ayında elektronik sistem üzerinden yapı denetim kuruluşlarını sırayla görevlendirecek. Atanan kuruluşun, görevin verilmesinden sonraki iki ay dolmadan binada inceleme yapması gerekecek.

Ekibe bina yöneticisi, bir malik ya da mahalle muhtarı eşlik edecek. Böylece taslak, sahadaki incelemede denetim kuruluşunun yanında bulunabilecek kişileri tanımlıyor; tehdit veya şiddetle karşılaşılması halinde ise kontrolün kolluk desteğiyle tamamlanmasını öngörüyor.

Projeden sapma, taşıyıcı elemanlarda değişiklik veya başka bir uygunsuzluk belirlenirse bulgular fotoğraf ve video kullanılarak kayda geçirilecek. Hazırlanacak rapor, yalnızca mevcut sorunu tarif etmekle kalmayacak; aykırılığın hangi dönemde oluştuğunun belirlenmesini de içerecek.

Teknik raporlarda ilgili denetim kuruluşunun, şirket yöneticilerinin ve sorumluluğu bulunan personelin belirlenmesi öngörülüyor. Personelin adı ve denetçi numarası da kayda alınacak; bu bilgiler, tespit edilen uygunsuzluğun denetim sorumluluğuyla ilişkilendirilmesinde kullanılacak.

Rapor sonrasında belediye veya valiliklerin İmar Kanunu çerçevesinde mühürleme, yıkım ya da güçlendirme süreçlerini başlatması planlanıyor. Taslaktaki bu sıra, sahada bulgu toplayan yapı denetim kuruluşuyla idari işlemi yürütecek yerel makamların görevlerini birbirinden ayırıyor.

Büyük yapılara yaşam döngüsü belgesi

Aynı başlangıç tarihi için öngörülen ayrı bir yükümlülük, yeni ruhsat alacak ve inşaat alanı en az 10 bin metrekare olan binaları kapsıyor. Bu yapılarda Enerji Kimlik Belgesi’ne ek olarak Bina Yaşam Döngüsü Analizi Belgesi sunulması gerekecek.

Alan sınırı bulunan bu belge şartı ile BKS kapsamındaki periyodik kontroller farklı yükümlülükler oluşturuyor. İlki belirlenen büyüklükteki yeni ruhsatlı yapılara, ikincisi ise BKS sahibi binaların kullanım dönemindeki incelemelerine yönelik olarak düzenleniyor.

Taslak bu haliyle yürürlüğe girerse bina yöneticileri ve maliklerin denetim ziyaretleriyle, yapı denetim kuruluşlarının ise düzenli saha incelemesi ve raporlama görevleriyle karşılaşması beklenebilir. Uygulamanın kesin kapsamı ve takvimi bakımından belirleyici adım, nihai yönetmelik metninin yayımlanması olacak; taslakta öngörülen yükümlülükler henüz yürürlükteki hükümler olarak değerlendirilmemeli.