Çin’den Türkiye’ye 15 milyar dolarlık dev kaynak

Bakan Bayraktar, Çin ile enerji mutabakatının Türkiye'de yaklaşık 15 milyar dolarlık yatırım öngördüğünü, üretim, depolama ve iletimi kapsadığını açıkladı.

Bayraktar'ın duyurduğu yatırım çerçevesi, elektrik santrallerinin yanında şebeke altyapısını ve Türkiye'de ekipman üretimini de içeriyor. Bakan, işbirliğiyle yenilenebilir kaynakların elektrik sistemindeki kapasitesini büyütmeyi ve teknoloji aktarımı yoluyla yerli sanayiyi desteklemeyi amaçladıklarını belirtti.

Bayraktar, açıklamasını X üzerinden yaptı ve mutabakatın Çin Halk Cumhuriyeti Ulusal Enerji İdaresi ile COP31 kapsamında imzalandığını bildirdi. COP31, Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi'nin taraflarını buluşturan konferansın 31. toplantısını ifade ediyor; paylaşımın tarihi ve imza yeri verilen bilgiler arasında bulunmuyor.

Üretime 7 bin megavatlık hedef

Bakanın verdiği rakamlara göre, güneş ile rüzgar santrallerinde toplam 7 bin megavat kapasite hedefleniyor. Buna karşılık iletim altyapısı için açıklanan büyüklük 4 bin megavat; bu iki rakam aynı tür kapasiteyi anlatmadığından tek bir üretim toplamı olarak değerlendirilmiyor.

Güneş ve rüzgar yatırımlarının kendi aralarındaki dağılımı henüz belirtilmiş değil. Santrallerin hangi bölgelerde kurulacağı, kaç projeden oluşacağı ve işletmeye giriş sıralaması da açıklamada yer almıyor; dolayısıyla toplam hedefin tek tek tesislere nasıl dönüşeceği açık değil.

Enerji depolama sistemleri de mutabakatın kapsamına dahil edildi. Ancak bu sistemler için bir kapasite rakamı verilmediği gibi, santrallerle bağlantıları veya ayrı yatırımlar olarak mı geliştirilecekleri konusunda da ayrıntı paylaşılmadı.

Yaklaşık 15 milyar dolar, Bayraktar'ın açıklamasında öngörülen yatırım tutarı olarak sunuluyor. Bu rakam harcanmış para ya da tamamlanmış bir finansman paketi anlamına gelmiyor; üretim, iletim, depolama ve ekipman yatırımları arasındaki bütçe dağılımı da belirtilmiyor.

Türbin ekipmanında yerli üretim amaçlanıyor

Bayraktar, teknoloji aktarımının Türkiye'de rüzgar türbini ekipmanı imalatına katkı vermesini hedeflediklerini söyledi. Böylece açıklanan işbirliği, elektrik üretim kapasitesinin ötesinde sanayi üretimini de kapsayan bir çerçeveye oturuyor; ancak üretilecek parçaların türü henüz tanımlanmış değil.

Teknoloji transferini hangi kuruluşların gerçekleştireceği ve Türkiye'deki üretimde hangi şirketlerin görev alacağı açıklanmadı. Yerli üretim hedefinin uygulamadaki kapsamı, kurulacak tesisler, üretim anlaşmaları ve aktarılacak teknolojinin niteliği belli olduğunda daha somut biçimde değerlendirilebilecek.

Bakan, mutabakatı Milli Enerji 2040 vizyonuyla ilişkilendirerek arz güvenliğini güçlendirme ve yeşil dönüşümü destekleme hedeflerini dile getirdi. Bunlar açıklamanın politika amaçları; duyurulan kapasitenin mevcut sisteme kıyasla büyüklüğünü hesaplamaya yarayacak ulusal kapasite verileri ise paylaşımda bulunmuyor.

Finansman ve uygulama takvimi bekleniyor

Mutabakatın duyurulmasıyla projelerin inşaat aşamasına geçmesi birbirinden farklı adımlar. Açıklama, finansmanın kaynağı, yatırımcıların yükümlülükleri, izin süreçleri veya bağlayıcı proje sözleşmeleri hakkında bilgi vermediğinden, yatırımların hangi koşullarda başlayacağı henüz net değil.

Santral ve iletim yatırımları birlikte ilerlerse, açıklanan üretim hedefi ile elektriğin taşınmasına yönelik altyapı aynı uygulama sürecinde geliştirilebilir. İletim projeleri geride kalırsa, santrallerin tamamlanma tarihi kadar şebekeye bağlantı düzenlemeleri de uygulamanın belirleyici başlıklarından biri haline gelebilir.

Teknoloji aktarımı üretim anlaşmalarına dönüşürse, Türkiye'deki ekipman tedarikçileri açısından yeni iş olanakları doğabilir. Buna karşılık yerli imalatın kapsamı sınırlı kalırsa, işbirliğinin sanayiye etkisi ile elektrik kapasitesine etkisi farklı büyüklüklerde gerçekleşebilir; açıklamada bu ayrımı ölçmeye yarayacak hedefler yok.

Somut ilerlemeyi değerlendirmek için finansman anlaşmaları, proje yerleri ve devreye alma tarihlerinin açıklanması gerekecek. Bayraktar'ın duyurduğu çerçevenin yatırım programına dönüşümünde, üretim ve iletim kapasitesinin yanı sıra depolamanın büyüklüğü ile yerli ekipman taahhütleri de belirleyici olacak.