Trump'tan Şi'ye sürpriz teklif: Amerikan silahlarından ister misiniz?

Tayvan silah paketi, 14 milyar dolarlık onay beklerken Trump-Şi görüşmesi sonrası Washington'ın Çin mesajını sınırladı.

14 milyar dolarlık bekleyiş

ABD'nin Pekin Büyükelçisi David Perdue, Başkan Trump'ın geçen hafta Washington'da ağırladığı Çin Devlet Başkanı Şi Cinping'e ABD'den silah alıp almak istemediğini sorduğunu söyledi. Perdue, bir televizyon mülakatında Başkan Trump'ın farklı ülkelere Amerikan silahı satışından sıkça söz ettiğini belirterek, "Bir noktada Başkan Şi'ye de almak isteyip istemediğini sordu" dedi.

Açıklama, Tayvan'ın ABD'den beklediği yaklaşık 14 milyar dolarlık yeni savunma paketinin aylardır Beyaz Saray onayı beklediği bir döneme denk geldi. Paket, Washington'ın Pekin'le yürüttüğü temaslarda Tayvan başlığının askeri satışlar üzerinden yeniden tartışılmasına yol açtı.

Başkan Trump, geçen haftaki görüşmenin ardından Çin'e silah satışı konusunda kamuya açık bir açıklama yapmadı. Beyaz Saray ise Perdue'nun sözlerinden sonra ABD'nin Çin'e silah satma planı bulunmadığını bildirdi.

Pekin’e satış kapısı kapandı

ABD Dışişleri Bakanlığı da Amerikan yasalarının Çin'e silah satışını yasakladığını belirtti. Bakanlık, "Çin'e silah satışı konusunda herhangi bir teklif veya plan bulunmuyor" açıklamasını yaptı.

Tayvan dosyası, Başkan Trump'ın mayıs ayında Pekin'de Şi ile yaptığı görüşmeden bu yana askıda duran paketin merkezinde yer alıyor. Başkan Trump, o dönem paketi Çin'le müzakerelerde "çok iyi bir pazarlık kozu" olarak nitelemişti.

Tayvan Dışişleri Bakan Yardımcısı Chen Ming-chi hafta sonu yaptığı açıklamada Çin'in adaya yönelik "ciddi askeri tehdit" oluşturduğunu söyledi. Chen, ABD'nin Tayvan'ın savunma ihtiyaçlarını "çok iyi anladığını" belirterek, Çin ekonomisindeki yavaşlamaya rağmen Pekin'in askeri kapasiteye daha fazla kaynak ayırmayı sürdürdüğünü ifade etti.

Şi’nin Tayvan talebi

Çin, ABD'nin Tayvan'a silah satışlarına uzun süredir karşı çıkıyor ve adayı kendi toprağının parçası olarak görüyor. Pekin yönetimi, Tayvan üzerinde kontrol sağlamak için güç kullanma seçeneğinden vazgeçtiğini açıklamış değil.

Çin'in resmi açıklamasına göre Şi, Washington'daki görüşmede Başkan Trump'tan "Tayvan'ın bağımsızlığına" karşı çıkmasını istedi. Washington ise uzun süredir Tayvan'a olası bir saldırı halinde nasıl karşılık vereceğini netleştirmeyen stratejik belirsizlik politikasını koruyor.

ABD'nin Taiwan Relations Act kapsamındaki çizgisi, Tayvan'ın kendi savunmasını sağlayabilecek askeri kapasiteye erişimini desteklemek üzerine kurulu. Bu nedenle 14 milyar dolarlık paketin gecikmesi yalnızca diplomatik bir jest olarak değil, adanın savunma planlamasını etkileyen bir zamanlama sorunu olarak da izleniyor.

Boğazda üç koşullu yol

Eğer paket kısa sürede onaylanırsa, Tayvan yönetimi savunma tedarik takvimini netleştirebilir ve ABD savunma sanayisi için bekleyen sipariş hattı görünür hale gelir. Aynı yol, Pekin'in diplomatik veya askeri baskıyı artırması halinde küresel piyasalarda Asya güvenlik riskinin yeniden fiyatlanmasına neden olabilir.

Eğer paket beklemede kalırsa, Washington Çin'le müzakerelerde elindeki siyasi aracı korumuş olur; ancak Tayvan'ın caydırıcılık hesabı daha fazla belirsizlik taşır. Savunma sektörü açısından bu senaryo, üretimden çok teslimat ve eğitim takvimlerinde ertelenmiş gelir ve kapasite planlaması anlamına gelir.

Üçüncü yol, Washington'ın Çin'e silah satışı ihtimalini kapatırken Tayvan paketini daha küçük veya aşamalı bir biçimde ilerletmesi olabilir. Bu durumda küresel makro etki daha sınırlı kalır; fakat Tayvan Boğazı'ndaki askeri denge, paket kapsamı ve teslimat hızı üzerinden izlenmeye devam eder.

Dosyada açık kalan soru, Başkan Trump'ın 14 milyar dolarlık paketi ne zaman ve hangi siyasi koşulla onaylayacağıdır. Pekin'in tepkisi, Tayvan'ın savunma ihtiyaçları ve ABD yasalarının çizdiği sınırlar, Washington'ın bir sonraki kararını aynı anda daraltan üç unsur olarak duruyor.