HABAŞ’ın ABD dosyası: İki kayıp, üç kazanım

Yazan: Serdar Cebe

İzmir Aliağa'daki HABAŞ Demir Çelik Fabrikası'nda 9 Kasım'da meydana gelen patlamada 19 işçi hayatını kaybetti. Soruşturma kapsamında 9 kişi tutuklandı; şirket, yetkili makamlarla işbirliği içinde olduğunu açıkladı. Patlamanın ardından şirketin yurt dışındaki sicili de merak konusu oldu.

ABD Federal Register kayıtları ve mahkeme kararları, Habaş'ın Amerikan pazarına çelik ihracatı nedeniyle çok sayıda antidamping ve telafi edici vergi dosyasında yer aldığını gösteriyor. Bu dosyalar ceza davası değil, ithalata ek vergi getiren idari süreçler. Patlama soruşturmasıyla bir bağları da yok.

Bildirilmeyen vergi iadesi

En dikkat çekici dosya 2017 tarihli. ABD Federal Temyiz Mahkemesi'nin 30 Mart 2021 tarihli kararına göre Habaş, inşaat demiri soruşturmasında kütük ve ferroalyaj ithalatında yararlandığı gümrük vergisi iadesi programını ABD Ticaret Bakanlığı'na bildirmedi. Program, bakanlık yetkililerinin yerinde incelemesinde ortaya çıktı.

Bakanlık bunu işbirliği eksikliği saydı ve "aleyhe çıkarım" yoluyla yüzde 14,01'lik oran uyguladı. Habaş'ın bu emirdeki toplam oranı yüzde 15,99 oldu. Şirketin itirazını önce ABD Uluslararası Ticaret Mahkemesi, ardından temyiz mahkemesi reddetti.

Yüzde 24'lük damping vergisi

İkinci kayıp sıcak haddelenmiş yassı çelikte geldi. Bakanlık, 2018-19 dönemi için Habaş'a yüzde 24,32 damping marjı belirledi. Şirket iç piyasa satışlarının dolar bazlı olduğunu savundu; bakanlık bunu kabul etmedi ve Türk lirası fiyatlarını esas aldı. Temyiz mahkemesi kararı 29 Temmuz 2025'te onadı.

Kazandığı dosyalar

Tablo tek yönlü değil. Mahkeme süreçleri sonunda Habaş'ın:

• 2003-04 inşaat demiri oranı yüzde 26,07'den 5,58'e,

• 2017 inşaat demiri antidamping oranı yüzde 5,39'dan 3,96'ya indi,

• Filmaşin antidamping oranı sıfırlandı ve şirket 30 Mayıs 2021'den itibaren emir kapsamından çıkarıldı.

Pazardan çekilme

Federal Register kayıtlarına göre Habaş, 2018-19 döneminden itibaren ABD'ye inşaat demiri sevkiyatı yapmadı.

Şirket ayrıca iki ticari uyuşmazlığın tarafı. Hong Kong merkezli VSC Steel, Londra tahkiminde 2012'de Habaş aleyhine 3,14 milyon dolarlık karar aldı. Habaş ise Pennsylvania'da grafit elektrot tedarikçisi Intekno'ya açtığı 3,35 milyon dolarlık sözleşme davasını sürdürüyor.