Mekke Anlaşması yürürlükte: Savunmada yeni dönem

Mekke Savunma Anlaşması, Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan için 16 maddelik ortak savunma çerçevesi olarak yürürlüğe girdi.

Anlaşma, 14 Kasım'da Resmi Gazete'de yayımlandıktan sonra üç ülke arasındaki güvenlik iş birliğini hukuki zemine taşıdı. Metin, bir tarafa yönelen dış kaynaklı silahlı saldırının diğer taraflar açısından da ortak güvenlik meselesi sayılmasını öngörüyor.

Belge, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman ve Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif tarafından 7 Ağustos 2026'da Mekke'de imzalandı. Türkiye'deki onay süreci, teklifin 20 Ekim'de TBMM'ye gelmesiyle başladı ve 5 Kasım'da Genel Kurul'da 119 ret oyuna karşı 279 oyla tamamlandı.

16 maddelik savunma çerçevesi

Anlaşma savunma, güvenlik, istihbarat, savunma sanayii, askeri eğitim ve lojistik alanlarında iş birliğini düzenliyor. Suudi Arabistan ve Pakistan'daki onay süreçlerinin daha önce bitirilmiş olması, metnin Türkiye'deki yayımla birlikte yürürlüğe girmesinin önünü açtı.

Üç ülke açısından belge, yalnızca askeri temasları değil, kriz dönemlerinde yardımlaşma usullerini de kapsıyor. Taraflar, egemenlik, bağımsızlık, toprak bütünlüğü ve uluslararası alanda tanınmış sınırların korunması için birlikte hareket etmeyi taahhüt ediyor.

Silahlı saldırı hükmü

Metindeki en ağır güvenlik maddesi, taraflardan birinin başka bir devlet ya da devletler grubunun saldırısına uğraması halinde diğerlerinin yardım sağlamasını öngörüyor. Bu yardımın, ihtiyaç değerlendirmesinden sonra belirleneceği ve askeri imkanları da içerebileceği belirtiliyor.

Anlaşma, bu mekanizmayı BM Şartı'nın 51'inci maddesindeki meşru müdafaa hakkına dayandırıyor. Bu atıf, olası yardımın uluslararası hukuk çerçevesinde sunulacağı iddiasını metne bağlıyor; ancak hangi durumda hangi kapasitenin devreye alınacağı uygulamadaki temel belirsizlik olarak kalıyor.

Ortak sanayi ve istihbarat

Savunma sanayii başlığında üç ülke arasında teknoloji paylaşımı, ortak Ar-Ge, askeri ürünlerde ortak üretim ve uzman personel yetiştirilmesi teşvik edilecek. Bu alanın somut etkisi, projelerin ölçeği, finansmanı ve hangi teknolojilerin paylaşılacağı açıklandığında ölçülebilecek.

Askeri eğitim, ortak tatbikat ve personel değişimi de anlaşma kapsamına alındı. Bu düzenlemeler, üç ordunun birlikte çalışabilirliğini artırmayı hedefliyor; bu hedefin sahadaki karşılığı ise düzenlenecek tatbikatların sıklığı ve kapsamıyla anlaşılacak.

İstihbarat bölümünde taraflar, bilgi güvenliği ve gizlilik kurallarına bağlı kalarak mutabık kalınan güvenli kanallar üzerinden veri paylaşacak. Terör tehdidine karşı mevcut iş birliklerinin artırılması ve operasyonel düzeyde koordinasyonun güçlendirilmesi de metinde yer alıyor.

Suudi Arabistan merkezli sekretarya

Uygulamayı izlemek için Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi kurulacak. Dışişleri ve savunma bakanları ile genelkurmay başkanlarından oluşacak komite, dönüşümlü ev sahipliğiyle yılda iki kez toplanacak.

Üç ülke liderlerinin gerekli görülürse yılda bir kez bir araya gelmesi öngörülüyor. Komiteye bağlı sekretarya Suudi Arabistan'da bulunacak, genel sekreterlik üç ülke arasında üçer yıllık dönemlerle değişecek ve ilk genel sekreter Pakistan vatandaşı olacak.

Lojistik düzenlemeler, barış döneminde, savaş halinde ya da olağanüstü koşullarda silah, mühimmat, yakıt, yedek parça ve diğer askeri teçhizatın sağlanmasını kapsıyor. Gizlilik hükümleri ise anlaşma kapsamında elde edilen bilgi ve belgelerin üçüncü devletler, şirketler veya kişilerle paylaşılmasını yasaklıyor.

Eğer komite düzenli işler ve güvenli iletişim kanalları hızlı kurulursa, anlaşma üç ülkenin savunma sanayii projeleri ve askeri koordinasyonu için kalıcı bir platforma dönüşebilir. Eğer yardım hükümleri dar yorumlanır veya ortak üretim başlıkları proje seviyesine inmezse, etkisi daha çok siyasi taahhüt ve istişare mekanizmasıyla sınırlı kalabilir.

Makro düzeyde izlenecek konu, metnin savunma tedariki ve güvenlik algısı üzerinde ne kadar somut sonuç üreteceği olacak. Anlaşma ticaret, bütçe veya yatırım hedefi açıklamadığı için ekonomik etkiler ancak ortak üretim kararları, lojistik alımları ve yeni katılım ihtimalleri netleştikçe değerlendirilebilecek.