COP31 Antalya’da iklim finansmanı çıkmazı: Yoksul ülkeler kaynak bekliyor, zenginler geri duruyor

ANTALYA | İklim krizinin etkileri ağırlaşırken, gelişmekte olan ülkelerin afetlerle mücadele edebilmek için ihtiyaç duyduğu finansmana ulaşması giderek zorlaşıyor. Antalya'da düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı COP31'de, iklim felaketlerine karşı en savunmasız ülkeler zengin devletlere finansman çağrısını yineledi.

Ancak Reuters'ın aktardığı değerlendirmelere göre Batılı hükümetler, savaşlar, enflasyon, hayat pahalılığı ve ulusal güvenlik harcamalarına öncelik veriyor. Bu durum, iklim finansmanı için verilen taahhütlerin yerine getirilmesini geciktiriyor.

2035 için 1,3 trilyon dolar hedefi

Zengin ülkeler, iki yıl önce Birleşmiş Milletler iklim görüşmelerinde gelişmekte olan ülkelere sağlanan iklim finansmanını 2035 yılına kadar yıllık 300 milyar dolara çıkarma sözü verdi. Kamu ve özel sektör kaynaklarının toplamının ise aynı tarihe kadar yıllık 1,3 trilyon dolara ulaşması hedeflendi.

Ancak gelişmiş ülkeler, 2020 yılı için belirlenen önceki finansman hedefini bile iki yıl gecikmeyle karşılayabildi.

Brezilya'nın COP31 öncesinde yayımladığı değerlendirmeye göre 2024 yılında toplam 137 milyar dolarlık finansman harekete geçirildi. Mevcut eğilim devam ederse 2035 hedefinin 840 milyar dolar altında kalınabileceği hesaplanıyor.

“Sürekli afetlerin yaralarını sarmaya çalışıyoruz”

İklim krizinden etkilenen küçük ada ülkeleri, kaynakların yetersizliği nedeniyle hem mevcut felaketlerin sonuçlarıyla mücadele etmekte hem de gelecekteki risklere hazırlanmakta zorlanıyor.

Solomon Adaları Başbakanı Matthew Wale, ülkelerinin sürekli iklim felaketlerinin ardından toparlanmaya çalıştığını belirterek, “Mali hareket alanımız daralırken dayanıklılığımızı inşa edemeyiz” dedi.

Marshall Adaları Cumhurbaşkanı Hilda Heine ise savaş harcamalarındaki artışa dikkat çekerek zengin ülkelere çağrıda bulundu:

“Paramız olmadığı söyleniyor ancak savaşa yönelik harcamalar artıyor. Karşı karşıya olduğumuz en büyük güvenlik tehdidi hâlâ yeterince finanse edilmiyor. Sizden ricam şu: Ölüm için değil, yaşam için kaynak bulun.”

Savunmaya 2,89 trilyon dolar, iklim finansmanına gecikme

Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü'nün (SIPRI) verilerine göre dünya genelindeki askeri harcamalar 2025 yılında 2,89 trilyon dolara ulaştı. Bu rakam, bir önceki yıla göre reel olarak yüzde 2,9 artış anlamına geliyor.

Öte yandan ABD Başkanı Donald Trump'ın uluslararası finansman desteğini geri çekmesi, Ukrayna ve Orta Doğu'daki savaşların yarattığı ekonomik baskı ve Batılı ülkelerde artan hayat pahalılığı, iklim politikalarının siyasi gündemde geriye düşmesine yol açtı.

İngiltere'nin temmuz ayında, bazı iklim finansmanı katkılarını hibe yerine krediye dönüştürerek elde edeceği tasarrufu ülkedeki otobüs ücretlerine üst sınır getirmek için kullanacağını açıklaması da kaynakların nasıl yönlendirildiğine ilişkin tartışmaları artırdı.

Türkiye ve Avustralya yeni hedef yerine mevcut sözleri uygulamaya odaklanıyor

COP31'in ev sahibi Türkiye ile müzakerelerde öncü rol üstlenen Avustralya, konferansta yeni ve büyük bir finansman hedefi belirlemekten çok, daha önce verilen sözlerin hayata geçirilmesine odaklanıyor.

Avustralya'nın COP31 müzakere başkanı Chris Bowen, iklim finansmanının “daha hızlı, daha basit ve daha adil” hale gelmesi gerektiğini söyledi.

Brezilya'nın değerlendirmesinde de finansman kaynaklarına ulaşmanın önündeki engeller arasında jeopolitik gerilimler, gelişmekte olan ülkelerin sınırlı bütçe imkânları ve ihtiyaç duyulan bölgelerdeki yüksek sermaye maliyetleri gösterildi.

Küçük ülkeler kendi kaynaklarıyla destek arıyor

Finansman bekleyen bazı ülkeler, zengin devletleri harekete geçirmek için kendi kaynaklarını kullanarak yeni girişimler başlatıyor.

Solomon Adaları, iklim dayanıklılığı çalışmalarına kendi bütçesinden 400 bin dolar ayıracağını açıkladı. Bahamalar ise karbon depolama kapasitesine sahip deniz çayırlarını korumak ve yenilemek için 75 milyon dolarlık taahhütte bulundu.

Özel sektör yatırımları öne çıkıyor

Kamu kaynaklarının yetersiz kalması, iklim projelerinde özel sektör yatırımlarının önemini artırıyor. Ancak yatırımcılar, enerji arzının güvenilir olması, maliyetlerin öngörülebilmesi ve müşteri talebinin istikrarlı seyretmesi gibi koşullar arıyor.

Çok taraflı kalkınma bankalarının 2025 yılında rekor düzeyde kredi sağladığı belirtilse de gelişmekte olan ülkeler, finansmana erişim süreçlerinin hâlâ karmaşık ve yavaş olduğunu savunuyor.

COP31'de gündeme gelen öneriler arasında finansman başvurularındaki tekrar eden değerlendirmelerin azaltılması, risk paylaşımının artırılması ve yatırımların ülkelerin iklim planlarıyla daha doğrudan ilişkil