Fransa’da hükümet karşıtı protestolar nasıl kontrolden çıktı?

PARİS | Fransa’da eylül ayında öğrencilerin okullardaki yetersiz koşullara karşı başlattığı protestolar, kısa sürede hükümet karşıtı ülke çapında bir harekete dönüştü. Artan yaşam maliyeti ve kamu hizmetlerindeki sorunlara yönelik öfkenin büyümesiyle gösterilerde çatışmalar, yağma ve kundaklama olayları yaşandı.

17 Ekim’de şiddet ülke geneline yayıldı

17 Ekim’de düzenlenen ülke çapındaki gösterilere İçişleri Bakanı Laurent Nuñez’in açıklamasına göre 500 binden fazla kişi katıldı. Paris’teki katılımcı sayısı 110 bin olarak açıklandı.

Gösterilerin büyük bölümü barışçıl geçse de Paris, Marsilya ve Lyon’da polis kontrolünün zayıfladığı mahallelerde yağma ve şiddet olayları yaşandı. Mağazaların camları kırıldı, araçlar ateşe verildi ve kamu binaları hedef alındı.

Bir gün içinde ülke genelinde yaklaşık 3 bin işletmenin yağmalandığı bildirildi. Limoges’te belediye binası, Lyon’da turizm ofisi ateşe verildi. Marsilya’da ise göstericiler belediye binasına girerek Fransa Cumhuriyeti’nin sembollerinden Marianne büstünü devirdi.

Polis müdahaleleri tepkiyi büyüttü

Hükümet, şiddet olaylarından aşırı sol grupları ve fırsatçı suçluları sorumlu tuttu. İçişleri Bakanı Nuñez, bu grupların barışçıl gösterilere katılarak kamu kurumlarını ve iş yerlerini hedef aldığını savundu.

Ancak Reuters’ın görüştüğü üç polis memuru ve bir istihbarat yetkilisi, aşırı sol grupların olaylardaki merkezi rolünün henüz doğrulanamadığını söyledi. Yetkililer, bu konuda daha fazla soruşturma yapılması gerektiğini belirtti.

Öte yandan polis müdahaleleri de tartışmaların odağına yerleşti. Bazı genç göstericilerin el ve göz kaybı gibi ağır yaralanmalar yaşaması, güvenlik güçlerinin kullandığı yöntemlere yönelik eleştirileri artırdı.

Birleşmiş Milletler ve diğer insan hakları uzmanları, okul ablukaları sırasında yaklaşık 7 bin çocuk ve gencin gözaltına alınmasının orantısız olabileceği yönünde kaygılarını dile getirdi.

İçişleri Bakanlığı, eylül ayından bu yana polis şiddeti iddialarıyla ilgili 161 soruşturma başlatıldığını açıkladı. Bakanlık, güvenlik güçlerinin müdahalelerinde yürürlükteki yasa ve düzenlemelere uyulduğunu savundu.

Binlerce kişi gözaltına alındı

Adalet Bakanı Gérald Darmanin’in 3 Kasım’da verdiği bilgilere göre, 17 Ekim’den itibaren 4 bin 900’den fazla şüpheli gözaltına alındı. Bunlardan 2 bin 290’ı savcılığa sevk edilirken 404 kişi hakkında hapis cezası verildi.

Darmanin, gözaltına alınanların çoğunun 18-25 yaşlarındaki erkeklerden oluştuğunu söyledi.

Hükümet, yeni şiddet olaylarını önlemek amacıyla sonraki gösterilerde 70 bin polis ve jandarmayı görevlendirdi. Bazı kentlerde sokağa çıkma kısıtlamaları getirildi, çok sayıda yürüyüş yasaklandı.

Ancak insan hakları örgütleri, alınan önlemlerin temel hak ve özgürlükler üzerindeki etkisine dikkat çekti. Uluslararası Af Örgütü de ülkede otoriterleşme yönünde bir eğilim oluşabileceği uyarısında bulundu. Fransız yetkililer ise uygulamaların kamu düzenini ve hukuk devletini korumayı amaçladığını belirtti.

Macron üzerindeki baskı artıyor

Protestolar, görev süresinin son dönemine giren Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron üzerindeki siyasi baskıyı da artırıyor. Macron, gelecek yıl nisanda yapılacak cumhurbaşkanlığı seçiminde yeniden aday olmayacak.

Kamu maliyesindeki sorunlar hükümetin protestocuların taleplerini karşılamak için hareket alanını daraltırken, Macron’un merkez çizgideki partisi parlamentoda önemli düzenlemeleri tek başına geçirecek çoğunluğa sahip değil.

Hükümet, eğitim alanında iyileştirmeler ve asgari ücret artışının öne alınması gibi adımlarla tepkileri yatıştırmaya çalıştı. Ancak öğrenci temsilcileri ve büyük sendikalar bu önerileri yetersiz buldu ve gösterilere devam edeceklerini açıkladı.

Reuters’ın görüştüğü bazı araştırmacılar, sert polis müdahalelerinin şiddet döngüsünü beslediği görüşünde. Sosyolog Fabien Jobard, aşırı sol grupların şiddetiyle güvenlik güçlerinin sert karşılığının birbirini tırmandırabildiğini belirtti.