Üç süper güç tarihte ilk kez yan yana: Trump, Şi ve Putin’den ‘nükleer silah’ görüşmesi

ABD Başkanı Trump, Çin’deki APEC zirvesinde nükleer silahları görüşmeyi planlıyor; Pekin ve Moskova katılımlarını henüz teyit etmiş değil.

ABD’li yetkililer, liderlerin bir araya gelmesi halinde görüşmenin hemen bir anlaşmayla sonuçlanmasını beklemediklerini belirtiyor. Washington’ın açıkladığı beklenti, sonuçları önceden belirlenmiş bir müzakereden çok, daha sonra sürdürülebilecek bir diyaloğun açılması yönünde.

Washington anlaşmadan önce temas arıyor

Çin’in ev sahipliğindeki Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) zirvesi sırasında yapılması planlanan buluşmada, nükleer silahların yayılmasını sınırlamaya yönelik adımların öne çıkması bekleniyor. ABD tarafının açıklamalarında silahların azaltılması da gündemin bir parçası olarak yer alıyor.

Beyaz Saray Sözcüsü Olivia Wales, gazetecilere Trump’ın başka başlıklarla birlikte nükleer silahların sayısını düşürme konusunu da görüşmek istediğini söyledi. Wales, Başkan’ın bu silahların yayılmasını tehlikeli bulduğunu aktardı; açıklaması, görüşmenin kapsamına ilişkin Washington’ın tutumunu ortaya koydu.

Trump daha önce, başlıca nükleer güçlerin kuracağı temasların bir anlaşmaya ulaşılmasına yardımcı olabileceği görüşünü dile getirmişti. ABD’li yetkililerin zirveye ilişkin daha sınırlı beklentisi ise bu olasılıkla hemen imzalanabilecek bir metin arasında ayrım yapıyor.

Yetkililerin tarif ettiği süreçte ilk aşama, liderler arasında iletişim kurulması. Dolayısıyla Trump’ın anlaşma ihtimaline ilişkin değerlendirmesi bir sonuç beklentisi olarak kalırken, ABD tarafı bu buluşmayı tamamlanmış bir uzlaşının ilan edileceği toplantı şeklinde sunmuyor.

Üçlü format için teyit eksik

Görüşme planı, Washington ile Moskova arasındaki son nükleer silah denetimi anlaşmasının Şubat ayında sona ermesinin ardından gündeme geliyor. Önceki ikili düzenlemenin bitişi ile önerilen üçlü temasın kapsamı ayrı meseleler; yeni buluşmanın hangi taahhütleri ele alacağı henüz açıklanmış değil.

Silahların azaltılması ve yayılmanın önlenmesi, ABD açıklamalarında birlikte anılıyor. Ancak liderlerin hangi başlık üzerinde ortak bir çalışma başlatabileceği, bir görüşme takvimi belirleyip belirlemeyeceği veya sonraki temasları kimlerin yürüteceği konusunda somut bir çerçeve duyurulmuş değil.

Pekin ve Moskova’nın katılım konusunda resmi teyit vermemesi, toplantının gerçekleşmesine ilişkin belirsizliği koruyor. Washington’ın gündem açıklaması, diğer iki yönetimin aynı kapsamı kabul ettiği ya da anlaşma müzakeresine başlamayı benimsediği anlamına gelmiyor.

Bu nedenle ilk somut eşik, üçlü formatın taraflarca doğrulanması olacak. Katılım sağlansa bile, liderlerin bir araya gelmesiyle silah kontrolüne ilişkin bağlayıcı yükümlülükler üstlenmesi aynı aşama değil; ABD yetkililerinin açıklamaları da ilk temasa odaklanıyor.

İran gündemde, Musk seyahat listesinde

ABD’li yetkililere göre liderler İran konusunu da değerlendirmeyi planlıyor. Bunun hangi boyutları kapsayacağına ilişkin ayrıntı verilmediği için, bu başlığı nükleer silahların azaltılması konusunda hazırlanmış belirli bir öneriyle ilişkilendirmek mümkün değil.

ABD tarafından aktarılan seyahat planında Elon Musk’ın Trump’a eşlik etmesi de bekleniyor. Ancak yetkililer, Musk’ın liderlerin üçlü oturumunda yer almasını öngörmüyor; seyahate katılım beklentisi ile görüşme masasında bulunmak birbirinden ayrılıyor.

Temas gerçekleşir ve taraflar görüşmeleri sürdürmekte uzlaşırsa, liderler düzeyindeki başlangıç daha ayrıntılı diplomatik çalışmalar için bir kanal oluşturabilir. Bunun bir silah azaltma anlaşmasına dönüşmesi ise kapsam, yükümlülükler ve uygulama üzerinde ayrıca uzlaşılmasını gerektiren farklı bir aşama olacaktır.

Katılım teyitleri gelmez veya ortak bir gündem oluşmazsa, açıklanan planın üçlü görüşmeye dönüşmesi belirsiz kalacak. Yakın vadede belirleyici olan, bir anlaşma beklentisinden önce Pekin ve Moskova’nın yanıtları ile toplantının biçimine ilişkin resmi açıklamalar olacak.