Trump-Zelenski gerilimi sürerken Oslo’da kritik zirve: Masada istihbarat ve füze uyarısı vardı

Ukrayna lideri Zelenski, Oslo temasları sonrası ABD'nin füze erken uyarı sisteminin yeniden çalıştığını açıkladı; destek toplantıda ele alındı.

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, 20 Ekim'de ABD Başkanı Donald Trump'ın Özel Temsilcisi Steve Witkoff ile bir araya geldi. Temas, Trump'ın Ukrayna'da lider değişikliği istemesi ve Rusya'yla görüşmeleri Zelenski dışında bir ismin yürütmesini savunması sonrasında gerçekleşti.

Toplantıda Norveç Başbakanı Jonas Gahr Støre ile Finlandiya Cumhurbaşkanı Alexander Stubb da yer aldı. Trump'ın damadı Jared Kushner ise görüşmeye uzaktan katıldı.

Erken uyarıda kesinti iddiasına ret

İstihbarat paylaşımındaki sorunların kapsamı konusunda Kiev ile Washington'dan farklı açıklamalar geldi. Zelenski'nin üst düzey askeri danışmanı Serhiy Beskrestnov, Rus balistik füzelerine ilişkin uyarıların düzenli ulaşmadığını ileri sürdü ve can kayıplarını bu eksiklikle ilişkilendirdi.

Beskrestnov, saldırı öncesindeki bilgilerin bazı durumlarda geldiğini, bazılarında ulaşmadığını anlattı. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, ülkesinin istihbarat aktarımını bilerek kestiği iddiasını reddetti; böylece tartışmanın merkezinde yalnızca bilgi akışı değil, aksamanın nedeni de yer aldı.

Zelenski, Oslo'ya gitmeden önce Rubio'yla telefonda görüştüğünü açıkladı. Bu konuşmada füze uyarılarının yanı sıra Patriot füzeleri ve SpaceX tarafından sunulan Starlink bağlantısıyla ilgili sorunları gündeme getirdiğini belirtti.

Oslo temaslarını yapıcı olarak değerlendiren Zelenski, daha sonra balistik saldırılara yönelik Amerikan erken uyarı sisteminin tekrar işlediğini duyurdu. Açıklamasında aksamanın süresine, teknik nedenine veya yeniden sağlanan hizmetin kapsamına ilişkin ayrıntı vermedi.

Rus dizeli ve destek anlaşmazlığı

Güvenlik desteği, iki başkent arasındaki tek anlaşmazlık değil. Zelenski, Trump'ın Rus dizeline yönelik Amerikan yaptırımlarını kaldıran kararını eleştirerek bunu Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'e verilmiş bir "doğum günü hediyesi" olarak tanımladı.

Trump, İran'a karşı başlatılan savaş sonrasında ABD'deki akaryakıt fiyatlarının yükselmesinden, Ukrayna'nın Rus rafinerilerine yönelik operasyonlarını sorumlu tuttu. ABD Başkan Yardımcısı JD Vance de Kiev'in Rusya'daki enerji tesislerine saldırmayı durdurmasını istedi; Ukrayna ile ortaklığın her konuda aynı çıkarları paylaşmak anlamına gelmediğini söyledi.

Bu açıklamalar, Washington'ın enerji fiyatlarına ilişkin yaklaşımıyla Kiev'in Rus enerji altyapısına yönelik operasyonları arasındaki ayrılığı ortaya koyuyor. Ancak fiyat hareketlerinin ne kadarının bu saldırılarla bağlantılı olduğunu gösteren piyasa verisi açıklamalarda yer almıyor.

Almanya Başbakanı Friedrich Merz, Amerikan yönetiminin savaşla ilgili mesajlarını tutarsız bulduğunu belirterek Avrupa ile ABD arasında ortak tutum istedi. Merz ayrıca Washington'ın 2025 başından itibaren Ukrayna savunmasına doğrudan finansman sağlamadığını, harcamaları Avrupalı ülkelerle diğer müttefiklerin üstlendiğini söyledi.

Oslo önerileri Moskova'ya taşınıyor

Støre'ye göre Oslo toplantısını Ukrayna istedi ve amaç diplomatik ilişkilere yeniden yapıcı bir çerçeve kazandırmaktı. Toplantı sonrasındaki açıklamada, adil ve kalıcı bir barış hedefiyle diplomasiye devam edilmesi üzerinde anlaşma sağlandığı bildirildi.

Støre, Witkoff'un masaya gelen önerileri Rus yönetimine aktarmak üzere 21 Ekim'de St. Petersburg'a gideceğini söyledi. Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, Witkoff ile Kushner'ın önerilerini inceleyeceklerini belirtirken Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov Amerikan temsilcilerin arabuluculuk girişimlerini olumlu değerlendirdi.

Moskova, diplomasiye açık olduğunu bildirirken siyasi ödün vermeyeceğini de açıkladı. Görüşmelere ilişkin açıklamalarda önerilerin içeriği veya tarafların hangi başlıklarda uzlaşabileceği belirtilmedi; temasların sürmesi henüz bir anlaşma sağlandığı anlamına gelmiyor.

Diplomatik temaslar sürerken Ukraynalı yetkililer, 20 Ekim saldırılarında Kiev ve çevresinde dört, Donetsk'te dört, Dnipro'da iki kişinin öldüğünü bildirdi. Aynı yetkililere göre Kiev'de bir kalp hastalıkları enstitüsünün ameliyathanesi hasar gördü ve bir hasta yaralandı.

Erken uyarı hizmetinin kesintisiz sürmesi halinde Kiev'in saldırı öncesindeki bilgi akışı korunabilir; bunun diğer askeri destek başlıklarında uzlaşma anlamına geleceğine ilişkin bir açıklama yok. Diplomatik süreçteki sıradaki somut adım, Støre'nin duyurduğu Rusya ziyareti ve Moskova'nın sunulacak önerilere vereceği yanıt olacak.