Filipinler Kongresi iptal edilen iki bütçe yasasıyla baskı altında

Rappler köşe yazarı JC Punongbayan'ın 21 Ekim tarihli analizine göre, Filipinler Yüksek Mahkemesi 20 Ekim'de açıklanan kararıyla 2024 ve 2025 Genel Bütçe Yasalarını anayasaya aykırı ilan etti.

Rappler haberinde, milletvekillerinin 2024 programlanmamış ödeneklerini P449,5 milyar artırarak Başkan Ferdinand Marcos Jr.'ın teklifinin yaklaşık 2,6 katı olan P731,4 milyara çıkarmasının ardından kararın Kongre'nin bütçe değişiklikleri üzerinde baskı yarattığı belirtildi.

Programlanmamış ödenekler, yalnızca belirli finansman koşulları sağlandığında kullanılabilen yedek harcama yetkileridir. Habere göre mahkeme, Kongre'nin bu ödenekleri başkanın önerdiği yıllık bütçe tavanını aşmak için kullanamayacağını bildirdi.

Kıdemli Yargıç Marvic Leonen tarafından kaleme alınan 7 Ekim tarihli karar, 2026 bütçesindeki programlanmamış ödeneklerin serbest bırakılmasına ilişkin iki hükmü de iptal etti. Haberde mahkemenin 2026 bütçesinin tamamını geçersiz kılmadığı, tüm programlanmamış ödenekleri kaldırmadığı veya geçmişteki tüm ödemelerin iadesine hükmetmediği kaydedildi.

Habere göre mahkeme ayrıca Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Özel Yol Fonu'nda yapılan P17,992 milyarlık artışla 2025 bütçesinde de usulsüzlük tespit etti. 2024 yılına ilişkin tespit ise başkanın önerdiği yedek tahsisatın P449,5 milyar üzerine çıkılmasına odaklandı.

Karar, Marcos ve Kongre yönetimi altındaki Filipinler bütçe uygulamalarına yönelik soru işaretlerine hukuki ağırlık kazandırıyor. Rappler haberi, bunun Yüksek Mahkeme'nin Aralık 2025'te programlanmamış ödenekleri finanse etmek için PhilHealth'ten Hazine'ye aktarılan P60 milyarın iade edilmesine yönelik kararının ardından geldiğini aktardı.

Mahkeme 2026 yılı için, vergi dışı belirli bir gelir kaynağından veya yeni bir gelir kaynağından sağlanan daha yüksek tahsilatlara bağlı serbest bırakma koşullarını reddetti. Rappler, mahkemenin yabancı destekli projeler için onaylanan kredilere izin verirken, yedek ödeneklerin serbest bırakılmasından önce toplam tahsilatın genel gelir hedeflerini aşması gerektiğini yinelediğini bildirdi.

Haberde, kararın yasalaşmanın ardından proje seçimini ve tahsisini yürütme organına bırakan genel tanımlı bir bütçe kalemi olan Hükümet Altyapı ve Sosyal Programlarına Destek (SAGIP) maddesini incelediği belirtildi. Habere göre, 2024 yılında serbest bırakılan yaklaşık P200 milyarlık SAGIP tahsisatının P85,8 milyarı taşkın kontrolü olmak üzere yaklaşık P155,9 milyarı kamu işlerine gitti.

Rappler haberine göre Yüksek Mahkeme, SAGIP'in "yeni örtülü ödenek sistemine zemin hazırladığını" belirtti. Punongbayan, bu tahsisat serbest bırakmalarının yükümlülük altına girme yetkisi olduğunu, projelerin tamamlandığına veya yolsuzluk yapıldığına dair kanıt teşkil etmediğini yazdı.

Yazıda ayrıca University of the Philippines İktisat Fakültesi Emekli Profesörü Solita Monsod'un mahkeme tarafından aktarılan görüşlerine de yer verildi. Monsod, milletvekillerinin altyapı tahsisatları önerdiğini ve kendi bölgeleri dışındaki projeler için bir "park ücreti" iddia ettiğini ifade etti. Bu iddialar ayrı bir soruşturma gerektiriyor.

Karar hiçbir yetkiliyi kamu fonlarını yağmalama veya yolsuzluktan mahkûm etmiyor ve bu tür davalar ayrı yargılamalar ile deliller gerektiriyor. Punongbayan, fiili durum doktrininin, lehtarların iyi niyetle güvendiği durumlarda anayasaya aykırı bir yasanın doğurduğu sonuçları koruyabileceğini ancak bu hükümlerden sorumlu yetkilileri kendiliğinden korumadığını yazdı.

Habere göre Kongre 2027 bütçesini neticelendiriyor. Karar, programlanmış ve programlanmamış ödeneklerin toplamının, başkanın önerdiği bütçeyle belirlenen anayasal tavan içinde kalması gerektiği anlamına geliyor.

Kaynak: görüş yazısı, Rappler, 21 Ekim 2026