AB’den Libya’ya “Deniz yetki alanları” tepkisi

AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, Libya Meclisi’nin 2019 tarihli deniz yetki alanları mutabakatına verdiği onaya itiraz etti.

Libya Temsilciler Meclisi, Türkiye ile Ulusal Mutabakat Hükümeti arasındaki metni oybirliğiyle kabul ettiğini duyurdu. Meclis ayrıca, iki hükümetin imzaladığı iki mutabakatı reddeden 2020 tarihli kararını da kaldırdığını açıkladı; böylece yeni onaya, önceki ret kararının iptali eşlik etti.

Von der Leyen ise X üzerinden yayımladığı mesajda, AB’nin 2019’da açıkladığı yaklaşımı koruduğunu belirtti. Mutabakatın başka devletlerin egemenliğinden doğan haklarını ihlal ettiğini ve deniz hukukuyla bağdaşmadığını öne sürerek hukuken geçerli olmadığı görüşünü yineledi; bunlar AB Komisyonu Başkanı’nın hukuki ve siyasi değerlendirmeleri.

Libya Meclisi ret kararından dönüyor

Meclisin açıklamasına göre, hem deniz alanlarına ilişkin mutabakatın kabulü hem de eski kararın kaldırılması oybirliğiyle gerçekleşti. İptal edilen metin, 2020’de alınan 1 sayılı karardı ve yalnızca deniz sınırlandırmasını değil, Ulusal Mutabakat Hükümeti ile Türkiye’nin imzaladığı iki ayrı mutabakatın reddini kapsıyordu.

Bu ayrım, oylamanın kapsamını anlamak açısından önemli: Meclis, deniz alanlarına yönelik metne onay verirken iki mutabakata ilişkin önceki ret işlemini de geri aldı. Ancak açıklanan deniz mutabakatı onayı, diğer metnin içeriği veya uygulanmasına ilişkin ayrıntıları tek başına ortaya koymuyor.

Deniz Yetki Alanlarının Sınırlandırılmasına İlişkin Mutabakat Muhtırası, 27 Kasım 2019’da imzalanmıştı. İmza, dönemin Libya Başbakanı Fayiz es-Serrac ile Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın görüşmesini izledi; dolayısıyla son oylama, yeni hazırlanmış bir anlaşmadan ziyade mevcut metnin Libya Meclisi tarafından kabul edilmesiyle ilgili.

Akdeniz’de kaynak hakları üzerindeki anlaşmazlık

Mutabakatın konusu, Türkiye ile Libya’nın Akdeniz’deki deniz alanlarının sınırlandırılması. Belirlenen alanlar, iki ülkenin doğal kaynaklar üzerinde ileri sürdüğü hak talepleriyle bağlantılı; bu nedenle tartışma yalnızca diplomatik bir metnin kabulünden ibaret değil, denizde hangi hakların kim tarafından kullanılabileceğine de uzanıyor.

Anlaşmanın açıklanan amacı, Türkiye ve Libya’nın Doğu Akdeniz’deki çıkarlarını ve haklarını korumak. Von der Leyen’in itirazı ise başka devletlerin hakları üzerinde yoğunlaşıyor; tarafların anlaşmaya yüklediği işlev ile AB Komisyonu Başkanı’nın hukuki değerlendirmesi burada birbirinden ayrılıyor.

Von der Leyen, mesajında Yunanistan ve Kıbrıs’a desteğini de açıkça belirtti: "Yunanistan ve Kıbrıs ile dayanışmamızı yeniden teyit ediyoruz." Böylece Meclisin kararına yönelik itirazını, adını verdiği iki tarafla dayanışma mesajıyla birlikte sundu; bu mesaj, anlaşmanın geçersizliği iddiasından ayrı bir siyasi tutum bildiriyor.

Onay kararı AB’nin itirazını değiştirmiyor

AB Komisyonu Başkanı, Libya’ya dışarıdan müdahaleye karşı olduklarını da yineledi. Bu ifadeyle herhangi bir ülkeye yönelik yeni bir yaptırım veya somut tedbir açıklamadı; mesajındaki temel vurgu, Meclisin onayına rağmen AB’nin mevcut tutumunun değişmediği yönündeydi.

Libya Meclisinin kararı ile AB’nin yaklaşımı bu nedenle ayrı düzlemlerde duruyor: Biri mutabakata verilen parlamenter onayı, diğeri metne yönelik süregelen itirazı ifade ediyor. Meclis onayının uygulamaya dönük adımlara dönüşmesi halinde, bu adımların kapsamı ve muhatap devletlerin tepkileri anlaşmazlığın sonraki aşamasını değerlendirmede önem taşıyacak.

Von der Leyen’in açıkladığı tutum korunursa, Libya’daki kabul kararı AB açısından mutabakatın tanınması anlamına gelmeyecek. Somut uygulama veya diplomatik görüşme adımları açıklanırsa, bunların deniz alanlarına ilişkin karşılıklı talepleri nasıl ele aldığı belirleyici olacak; mevcut açıklamalar böyle bir süreç için takvim ortaya koymuyor.