Fransa’da sarı yelekliler, öğrenciler ve çiftçiler yeniden sokakta

Fransa İçişleri Bakanlığı, sarı yelekliler eylemlerinin 500 noktada planlandığını açıkladı; Paris’te bazı merkezlerde gösteri yasağı var.

Geçim sıkıntısını gündeme taşıyan gösterilere öğrencilerden, tarım kesiminden ve iklim savunucularından destek geliyor. Katılıma ilişkin haberler, eğitimden yakıt giderlerine uzanan farklı taleplerin sarı yelekliler etrafında buluştuğunu aktarıyor.

Bakanlığın verdiği 500 sayısı, ülke çapında gösteri beklenen yerleri ifade ediyor; katılımcı sayısını değil. Başkent dışındaki eylemler için adı geçen kentler arasında Lyon, Marsilya, Rennes ve Lille bulunuyor.

Paris’te merkezi adreslere gösteri yasağı

Paris Emniyet Müdürlüğü, Elysee Sarayı ile Başbakanlık Binası çevresini ve Champs-Elysees gibi merkezi adresleri gösterilere kapattı. Karar, bütün başkenti kapsayan bir yasak olarak değil, belirli noktalara yönelik kısıtlama olarak açıklandı.

Champs-Elysees üzerindeki işyerlerinde vitrinlerin önüne koruyucu panolar yerleştirildiği, güvenlik personelinin de cadde üzerinde konuşlandırıldığı bildirildi. Böylece gösteri yapılmasına izin verilmeyen cadde, hem mağazaların aldığı önlemler hem de polis varlığıyla gündeme geldi.

Öğrenci katılımının arkasında eğitim ortamına ilişkin talepler bulunuyor. Gösterilere ilişkin bilgilere göre liseliler, eğitimdeki koşulların düzeltilmesi amacıyla bir aydır yürüttükleri protestoların ardından harekete destek verdi.

Çiftçilerin itirazı ise akaryakıtın fiyatına yöneliyor; iklim aktivistleri de destek veren kesimler arasında yer alıyor. Bu grupların katılımı, eylemlerin yalnızca tek bir mesleğin veya tek bir toplumsal kesimin talepleriyle sınırlı kalmadığını gösteriyor.

Yakıt vergisinden alım gücü taleplerine

Sarı Yelekliler (Gilets jaunes), 17 Kasım 2018 tarihinde, yakıta uygulanan vergiler ve geçinmenin giderek zorlaşması karşısında ortaya çıktı. Hareketin adı, araçlarda taşınması Fransa’da zorunlu tutulan fosforlu güvenlik yeleklerine dayanıyor.

İlk dönemde desteğin önemli bir bölümü, kırsalda yaşayan ve günlük ulaşımını otomobille sağlayan yurttaşlardan geldi. Ulaşım harcamalarının artışından etkilenen bu kesimlere daha sonra ücretli çalışanlar, emekliler ve geliri düşük haneler de katıldı.

Eylemciler, yerleşik partilerin veya sendikaların örgütsel çatısı dışında hareket etti. Sosyal ağlar üzerinden kurulan iletişim, farklı bölgelerdeki gösterilerin ve yolları trafiğe kapatma eylemlerinin örgütlenmesinde kullanıldı.

Başlangıçtaki vergi itirazı zamanla Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un ekonomik tercihlerine ve eşitsizliklere yönelik daha kapsamlı bir tepkiye dönüştü. Talepler, yakıt üzerindeki vergi artışlarından vazgeçilmesinin ötesinde, ücret tabanının ve emeklilik ödemelerinin yükseltilmesini de kapsadı.

Satın alma gücünün güçlendirilmesi, vergilendirmede daha adil bir dağılım ve yurttaşların kararlara doğrudan katılabileceği mekanizmalar da hareketin gündemindeydi. Böylece protestolar, hane bütçesi üzerindeki baskının yanında siyasi kararların nasıl alındığına ilişkin itirazları da taşıdı.

Vergi adımından yeni yürüyüş güzergahına

Macron hükümeti, ilk protestoları izleyen dönemde yakıta yönelik vergi artışını durdurdu ve ekonomik tedbirler duyurdu. Bu adımlar, hareketin ilk çıkış noktası olan yakıt maliyetlerine verilen hükümet yanıtının bir parçasıydı.

2018’in son aylarında gösteriler, yaşanan şiddet ve güvenlik güçlerinin müdahaleleriyle de gündeme geldi. Sarı yelekliler sonraki yıllarda değişen katılım ve yoğunlukla yeniden sokağa çıkarken, geçim koşulları ve gelir paylaşımı hareketin gündeminde kaldı.

Başkent ile taşra arasındaki ilişki de bu geçmişin bir bölümünü oluşturuyor. İlk eylemlerde otomobile bağımlı kırsal nüfusun ağırlığı, merkezi yönetimin büyük kentler dışındaki yurttaşların sorunlarına yaklaşımı hakkındaki tartışmalarla birlikte anılıyor.

Paris için bildirilen yürüyüş programında başlangıç noktası Cumhuriyet Meydanı, ilerleme yönü ise Clichy Meydanı olarak belirtiliyor. Yerel saatle 14.00 için duyurulan yürüyüş, gösterilere kapatılan merkezi adreslerden ayrı bir güzergah izliyor; başkentteki program, bu bölgesel yasaklarla birlikte şekilleniyor.