İklim planlarında sağlık vaatleri ile emisyon adımları uyuşmuyor

The Global Climate and Health Alliance, Euronews'in 23 Ekim'de aktardığı 2026 tarihli analizinde, 132 ülkenin iklim taahhütlerinde emisyon kesintileri eksik kalırken sıklıkla sağlığa atıfta bulunulduğunu belirtti.

Bu bulgu, kasım ayındaki COP31 öncesinde yüksek gelirli emisyon üreticileri üzerinde baskı oluşturuyor: AB 12. sırada yer alırken, en yüksek puanı alan 20 ülkeden 19'unu düşük ve orta gelirli ekonomiler oluşturdu.

Bir STK koalisyonu olan ittifak, hükümetlerin emisyon hedeflerini ve uyum politikalarını belirlemek için sunduğu Paris Anlaşması iklim planları olan ulusal katkı beyanlarını değerlendirdi. Puan tablosu; sağlık etkileri, hava kirliliği, sağlık sektörü eylemleri, finansman ve uygulama dahil olmak üzere sekiz alanı inceledi.

Euronews'in aktardığı değerlendirmeye göre Kolombiya, 32 üzerinden 29 puanla sıralamanın başında yer alırken onu 25 puanla Nijerya ve 24 puanla Kamboçya takip etti. AB, blok ve 27 üye ülkesi adına tek bir ortak katkı sunuyor.

Fosil yakıt bağımlılığına değinmeyip sağlık endişelerine başvuran hükümetlere atıfta bulunan The Global Climate and Health Alliance'tan Jess Beagley, Euronews'e yaptığı açıklamada, “İkiyüzlülük bunun için biçilmiş kaftan bir kelime” dedi. Beagley, “Sağlık konusunda harekete geçmediğimiz sürece sağlığa lafta bağlılık gösteremeyiz” ifadesini kullandı.

Birlik; AB, Endonezya, Güney Afrika, Türkiye, Kanada ve BAE'nin sağlık referanslarında görece daha yüksek puan aldığını ancak bu puanları halkı korumak için yeterli gördüğü emisyon kesintileriyle eşleştiremediğini bildirdi. Puan tablosuna göre, orta düzey sağlık puanına sahip yüksek emisyonlu ekonomiler arasında, planında hava kirliliğine yönelik özel bir hedef içeren tek taraf AB oldu.

Değerlendirmede, söz konusu AB hedefinin hidroflorokarbonların 2050 yılına kadar aşamalı olarak sonlandırılmasıyla ilgili olduğu belirtildi. Gruptaki ülkelerin hiçbirinde, kaynak materyalde ısınma ve insan sağlığına zararla ilişkilendirilen kirleticiler olan siyah karbon, azot oksit veya ozon için özel hedefler yer almadı.

Beagley, Euronews'e sağlık sistemlerinin daha geniş enerji, ulaşım ve sanayi tercihlerinin etkilerini üstlendiğini söyledi. Beagley, “Sağlık sektörü gerçekten en ön safta yer alıyor. Ortaya çıkan yük, atılan ya da atılmayan daha geniş çaplı bir iklim eyleminin nihai sonucudur” dedi.

Analiz politika oluşturma süreçlerindeki eksikliklere de işaret etti. Beagley, incelenen ülkelerin yalnızca %15'inde sağlık bakanlıklarının ulusal iklim planlarının hazırlanmasına yakından dahil olduğunu, bunun da iklim kararlarının halk sağlığı üzerindeki sonuçları gözden kaçırması riskini artırdığını söyledi.

Raporda; Nepal'de 1.400'den fazla ölüm ve 6.600'den fazla kayıp kişi, Doğu ve Güney Afrika'da açlık riski altındaki sekiz milyon çocuk ve Avrupa'daki sıcak hava dalgalarıyla ilişkili on binlerce ölüm gibi yakın tarihli etkiler sıralandı. Bu rakamlar ittifak tarafından güncel iklim-sağlık baskılarının bir kanıtı olarak sunuldu.

Beagley, tarihsel emisyonları yüksek olan varlıklı ülkelerin kirliliği daha hızlı azaltması ve gelişmekte olan ekonomilerdeki iklim eylemlerini finanse etmeye yardımcı olması gerektiğini söyledi. Euronews'e, “Bu ülkeler emisyonlarını en ileri düzeyde ve en hızlı şekilde azaltmalıdır” dedi.

Puan tablosu, resmi bir BM emisyon performansı sıralaması değil, bir savunuculuk grubunun sağlığın iklim planlarına nasıl yansıtıldığına dair değerlendirmesidir. Kaynak materyalde belirlenen kasım ayındaki COP31, hükümetlerin sağlık kaygılarının daha güçlü iklim politikalarına dönüşüp dönüşmediğini ortaya koyabileceği bir sonraki forum olarak öne çıkıyor.

Kaynak: haber makalesi, Euronews, 23 Ekim 2026