Hindistan’ın 40 milyon ton saman yangını pazara takılıyor

India Today’in 23 Ekim haberine göre Hindistan’da her yıl 35 milyon-40 milyon ton çeltik samanı yakılırken, Sonipat yakınındaki çiftçiler balyaları acre başına 1.500 rupiye satıyor.

Bu ticaret hava kirliliğiyle mücadeleyi kırsal gelir sorununa bağlıyor. CEEW’nin Eylül 2025 raporuna göre Punjab, yılda yaklaşık 20 milyon ton samanın 6 milyon tonunu tarladan çıkararak yönetmeyi hedefliyor.

India Today’in aktardığına göre Sonipat yakınındaki bir çiftçi, 15 acre çeltik ektiği araziden çıkan samanı artık yakmak yerine balyalıyor ve bir şirkete satıyor. Kisan Tak’a konuşan bir bebek mısır işleme tesisi yöneticisi de fabrikanın çiftçilerden samanı acre başına 1.000-1.500 rupi aralığında aldığını ve odun yerine kazan yakıtı olarak kullandığını söyledi.

Bu yöntem, tarımsal atığın tarladan çıkarıldığı ex-situ yönetim olarak biliniyor. ICAR-Directorate of Mushroom Research’ün vekil direktörü Doktor BL Attri, India Today’e Hindistan’ın yılda 125 milyon-140 milyon ton çeltik samanı ürettiğini ve bunun 35 milyon-40 milyon tonunun yakıldığını tahmin etti.

Samanın ticarete dönüşmesi, ürünün fiziksel özellikleri yüzünden sınırlı kalıyor. Punjab Agricultural University’den toprak mikrobiyoloğu Doktor Sandeep Sharma, India Today Digital’a çeltik samanının yavaş ayrıştığını, çünkü “contains resistant lignin and silica, has a high C:N ratio” dedi. Lignin bitki sapını sertleştiren yapı, silika ise çeltiğin sapında biriken mineral; C:N oranı karbonun azota kıyasla düzeyini gösteriyor.

CEEW’nin Ayushman Saboo, Kurinji Kemanth ve Harsha Arya imzalı Eylül 2025 depolama raporu, Punjab’da saman satın alıp depolayan sekiz şirketi inceledi. Sekiz şirketten yedisi yılda yüzde 15-yüzde 25 saman kaybı bildirdi; kayıpların çoğu depoda gerçekleşti. Beş şirket yangın yaşadığını, bunlardan dördü yangının nedenini bilmediğini söyledi.

CEEW, bu kayıpların sözlü beyanlara dayandığını ve ölçülmediğini belirtti.

Nem de sanayinin istediği standardı zorlaştırıyor. Rapora göre alıcılar samanın nem oranını yüzde 20’nin altında istiyor, ancak bazı şirketlere gelen balyalarda nem yüzde 40’a kadar çıktı. CEEW ayrıca depolama maliyetinin saman fiyatına çoğu zaman dahil edilmediğini ve çiftçilerin sıklıkla çok az ödeme aldığını ya da hiç ödeme almadığını söyledi.

Taşıma maliyeti ölçeği daraltan diğer kalem. CEEW’nin LS Kurinji ve Sankalp Kumar tarafından hazırlanan 2021 Punjab vaka çalışmasına göre samanı balyalayıp yaklaşık 15 kilometre içindeki bir saman bankasına taşımak ton başına yaklaşık 1.330 rupi tuttu. Balyaları 50 kilometre uzaktaki alıcıya ulaştırmak ton başına yaklaşık 2.950 rupiye çıktı.

Yazarlar, 50 kilometrenin ötesinde ticaretin çoğu zaman ekonomik olmadığını buldu.

Aynı çalışma, 2018’de Punjab’ın yaklaşık 20 milyon ton çeltik samanı ürettiğini, bunun yaklaşık 13 milyon tonunun, yani yüzde 65’inin tarlada yakıldığını söyledi. Ex-situ alıcı bulan miktar yaklaşık 1,1 milyon tonda kaldı. India Today, rakamların eski olduğunu ancak alıcı sayısının sınırlı ve lojistik maliyetinin yüksek kaldığını aktardı.

Biyogaz tesisleri potansiyel alıcılar arasında. Biyogaz, oksijensiz kapalı tanklarda organik maddenin parçalanmasıyla oluşan metan ve karbondioksit karışımı; temizlenip sıkıştırıldığında araç yakıtına dönüşebiliyor. CEEW’nin 2021 çalışması Punjab’da yılda yaklaşık 3 lakh, yani 300.000 ton, saman kullanabilecek sekiz bio-CNG projesi saydı.

Bu kapasite, 2018’de yanan 13 milyon tonun küçük bir bölümüydü.

Mantar üretimi daha küçük ama daha yüksek değerli bir kanal sunuyor. Doktor Attri, yazılı yanıtında “Fungi break down tough lignocellulosic compounds that other microbes cannot touch” dedi. Ona göre 30 kilogramlık kuru çeltik samanı yatağı genellikle 4-5 kilogram taze mantar veriyor.

Bu miktar, yüzde 12-yüzde 16 biyolojik verimlilik anlamına geliyor. Biyolojik verimlilik, 100 kilogram kuru materyalden çıkan taze mantar ağırlığını ifade ediyor.

Doktor Attri, çeltik samanı mantarının yaklaşık 30-35 derece sıcaklık istediğini, bu yüzden Punjab’ın serin sonbaharından çok Odisha, Batı Bengal ve Andhra Pradesh gibi bölgelere uygun olduğunu söyledi. Mushroom Research’teki 2019 anketi, Odisha’nın 2015-16 döneminde 9.550 ton çeltik samanı mantarı ürettiğini ve bunun eyaletteki mantar üretiminin yaklaşık yüzde 60’ı olduğunu bildirdi.

Gıda güvenliği de sınır koyuyor. Doktor Attri, “mushrooms and other fungi are aggressive bio-accumulators” uyarısında bulundu; bu, mantarların yetiştiği materyaldeki maddeleri bünyesinde yoğunlaştırabilmesi demek. Ona göre kalıcı herbisit kullanılan ya da kurşun, kadmiyum ve arsenik gibi ağır metallere maruz kalan tarlalardan gelen saman, bu maddeleri mantara taşıyabilir.