Irak’ın kuzeyinde siyasi çatlak: KYB yönetimden ayrıldı

KYB lideri Bafel Talabani, IKBY hükümetinden çekildiklerini açıklayarak KDP ile anlaşmazlıkta ayrı yönetim kurma seçeneğini gündeme getirdi.

Talabani’nin açıklaması, Irak Kürt Bölgesel Yönetimi (IKBY) parlamentosunun yaklaşık iki yıl süren kilitlenmenin ardından gerçekleştirdiği toplantıyı izledi. Kürdistan Yurtseverler Birliği (KYB) ile Kürdistan Demokrat Partisi (KDP) arasındaki çekişme, yeni kabine için görev dağılımının ötesinde, mevcut ortak yönetimin devamını da tartışmaya açıyor.

Video aracılığıyla konuşan Talabani, başlıca makamları KDP’nin kontrol ettiği hükümeti “başarısız” diye niteledi ve partisinin çekilme kararını duyurdu. Ayrı yönetim ihtimalini dile getirmesi ise kurulmuş yeni bir idarenin ilanı değil; tarafların uzlaşamaması halinde başvurabileceklerini söylediği bir seçenek.

Parlamentoda yeter sayı sağlandı

Toplantıya katılmayan KYB ve beraber hareket ettiği partiler, yönetimdeki üst makamların dağılımında anlaşma sağlanmadan parlamentonun toplanmasına karşı çıktı. Bu partiler, oturumun ertelenmesini istedi; buna rağmen toplantı yapıldı ve parlamento başkanlığı seçimi gerçekleştirildi.

Parlamentonun toplam 100 sandalyesinden 52’sini temsil eden milletvekilleri oturuma geldi; böylece 51 kişilik toplantı eşiği bir üyeyle geçildi. KDP’nin meclisteki grup başkanı Vala Farid, hazır bulunan bütün milletvekillerinin desteğini alarak parlamentonun başına geçti; oy birliği, boykota katılan üyeleri kapsamıyor.

Meclisin yeniden çalışmaya başlaması ile hükümet ortakları arasındaki anlaşmazlığın çözülmesi bu nedenle aynı gelişme değil. Oturum, yeterli katılımla yapılabildi; ancak KYB’nin itiraz ettiği makam dağılımı konusunda tarafların uzlaştığına ilişkin bir açıklama bulunmuyor ve hükümetten çekilme duyurusu toplantıdan bir gün sonra geldi.

Seçim aritmetiği kabineye dönüşmedi

Ekim 2024 seçimleri KDP’ye 39, KYB’ye 23 milletvekili kazandırdı; KYB daha sonra 15 sandalyeli Yeni Nesil Hareketi ile ortaklık kurdu. Bu dağılımda KDP tek başına 100 üyeli meclisin çoğunluğuna ulaşamazken, KYB ile müttefikinin toplam sandalye sayısı da 38’de kaldı.

Seçimlerden sonraki yaklaşık iki yılda üst görevlerin paylaşımı üzerindeki uyuşmazlık giderilemedi ve yeni hükümet kurulamadı. Başbakan Mesrur Barzani’nin yönettiği KDP öncülüğündeki önceki kabine bu süre boyunca çalışmaya devam etti; hükümetin hukuki konumuna ilişkin itiraz da Irak Federal Yüksek Mahkemesi’ne taşındı.

Talabani’nin duyurusu böylece yalnızca kurulması beklenen kabineyi değil, görevini sürdüren yönetimde KYB’nin yerini de ilgilendiriyor. Çekilmenin bakanlıklar ve günlük idari işleyiş açısından hangi işlemlerle uygulanacağı açıklığa kavuşmuş değil; ayrı yönetim seçeneği için de bir takvim belirtilmiyor.

Ortak Peşmerge komutası belirsizlikle karşılaşıyor

İki partinin ayrışmasının geçmişinde siyasi yetkilerin yanı sıra bölgesel kontrol ve gümrükten elde edilen gelirlerin bölüşülmesi bulunuyor. Bu başlıklardaki çatışma 1994’te iç savaşa yol açtı; 1998’de ABD arabuluculuğunda varılan Washington anlaşması silahlı çatışmaları bitirse de ayrı idareler varlıklarını sürdürdü.

İdari birleşme, 2006’daki yetki paylaşımı mutabakatıyla resmileşti; buna rağmen siyasi örgütlenmeler ve güvenlik yapıları bütünüyle kaynaşmadı. KDP’nin ağırlığı Erbil ile Duhok’ta devam ederken, Süleymaniye KYB’nin güçlü olduğu merkez olarak kaldı; Talabani’nin ayrı yönetim açıklamasının tarihsel karşılığı bu bölünmede yatıyor.

Son krizden önce, eylül ayında, iki partiyle geçmişte bağlantılı Peşmerge birlikleri için Peşmerge İşleri Bakanlığı çatısı altında ortak komuta oluşturuldu. Hükümetten ayrılma kararının bu askeri düzenlemeye uzanıp uzanmayacağı henüz bilinmiyor; siyasi kopuş, komuta yapısının da dağıldığı anlamına gelmiyor.

Taraflar makamların dağılımında anlaşırsa, yeni kabinenin kurulmasını engelleyen temel uyuşmazlığın aşılması mümkün olabilir; ayrı idare seçeneği uygulanırsa bakanlıkların ve ortak komutanın hangi yönetim altında çalışacağı belirleyici hale gelir. Şimdilik somut takip başlıkları, KYB’nin çekilmeyi nasıl uygulayacağı, hükümet pazarlığının sürüp sürmeyeceği ve Peşmerge düzenlemesinin korunup korunmayacağı.