HABAŞ’taki iş cinayetinde 9 tutuklama: Mehmet Rüştü Başaran’a ev hapsi

Nöbetçi hakimlik, HABAŞ soruşturmasında 9 şüpheliyi tutukladı; 18 kişinin öldüğü Aliağa patlamasında iki kişi ev hapsine alındı.

Aliağa Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülen soruşturmada kararlar, jandarma işlemlerinin ardından adliyeye sevk edilen 11 kişi için verildi. HABAŞ Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Rüştü Başaran ve bir şüpheli hakkında ev hapsi şeklinde adli kontrol uygulandı.

Patlama, İzmir'in Aliağa ilçesindeki HABAŞ Demir Çelik Fabrikası'nda 9 Kasım'da meydana geldi. Şirket yönetimi, fabrika operasyonları, bakım ve mühendislik birimleriyle bağlantılı isimlerin aynı dosyada yer alması, incelemenin işletme içindeki sorumluluk zincirine uzandığını gösteriyor.

Nöbetçi hakimlikten dokuz tutuklama

Gözaltı listesinde Başaran'ın yanı sıra fabrika müdürü ve işveren vekili, kalite ve planlama müdürü, idari müdür, şirketin Aliağa şube müdürü, çelikhane müdürü, mekanik bakım şefi, çelikhane şefi, periyodik kontrol mühendisi, bölüm mühendisi ve vinç mekanik bakım mühendisi yer aldı. Dosyada tutuklanan 9 kişinin isimleri ayrı ayrı açıklanmadı.

Tutuklama kararları, soruşturmanın yalnızca olay anındaki saha sorumlularıyla sınırlı kalmadığını gösteren ilk adli eşik oldu. Ev hapsi kararı ise Başaran ve bir kişi bakımından soruşturmanın tutuklama dışı adli kontrolle sürdürüleceği anlamına geliyor.

Dosyada şu aşamada patlamanın teknik nedeni, olası ihmal başlıkları veya bilirkişi değerlendirmelerine ilişkin ayrıntı paylaşılmadı. Bu nedenle yargılamaya konu edilebilecek sorumluluk alanları, savcılığın toplayacağı teknik raporlar ve iş güvenliği kayıtlarıyla netleşecek.

Aliağa tesisindeki önceki olaylar

Patlamanın ardından paylaşılan geçmiş olay listesi, HABAŞ tesislerinde farklı yıllarda ölüm ve yaralanmalarla sonuçlanan çok sayıda kaza iddiasını içeriyor. Listede Ekim 2018'de Hasan Bostancı'nın toz toplama bacasından düşerek, 14 Ağustos 2020'de Şaban Karaca'nın çelik blokların arasında sıkışarak hayatını kaybettiği belirtiliyor.

Aynı listede, 7 Ekim 2020'de Kadir Özdemir'in eskiyen saclar değiştirilirken 10 metre yükseklikten düştüğü ve açıldığı belirtilen tazminat davasında mahkemenin HABAŞ'ı yüzde 70 oranında asli kusurlu bulduğu aktarılıyor. Raif Çatan'ın 6 Kasım 2020'de HABAŞ Limanı'nda denize düşerek öldüğü olayda ise beş sanığa verilen 3'er yıllık hapis cezasının indirimle 2 yıl 6 aya düştüğü ve dosyanın istinafta olduğu belirtiliyor.

Listede 11 Ocak 2024'te Kemal Özdemir'in üzerine metal bobin düşmesi, 21 Ekim 2026'da Hakan Doğan'ın 8 metre yükseklikten düşmesi ve 5 Kasım 2026'da Eyüp Eğinli'nin iş makinesi lastiği patlamasında ölmesi de yer alıyor. Ayrıca 2018 ve 2019'daki patlama ve sıvı çelik dökülmesi olaylarında toplam 19 işçinin yaralandığı aktarılıyor.

Şirket ve çelik sektörü sınavı

Bu kronoloji, yalnızca paylaşılan bilgilerle sınırlı; hangi vakaların mevcut soruşturmaya dahil edildiği açıklanmadı. Savcılık dosyası geçmiş olayları teknik denetim, bakım düzeni veya yönetim sorumluluğu başlıklarıyla ilişkilendirirse, HABAŞ açısından hukuki risk yalnızca 9 Kasım patlamasının anlık nedeniyle sınırlı kalmayabilir.

Eğer soruşturma bakım kayıtları, periyodik kontrol raporları ve çelikhane operasyonlarına yoğunlaşırsa, şirket için ana etki üretim süreçlerinin denetlenmesi ve yönetici sorumluluğunun sınanması olur. Bu yol, demir çelik sektöründe ağır sanayi tesislerinin bakım, taşeron çalışma ve vardiya güvenliği uygulamalarına dönük daha sıkı inceleme baskısı yaratabilir.

Eğer dosya yalnızca patlama anındaki teknik arızaya daralırsa, makroekonomik etki büyük olasılıkla sınırlı kalır; eldeki bilgiler tek bir tesis olayının çelik arzı veya küresel fiyatlar üzerinde ölçülebilir sonuç doğurduğunu göstermiyor. Buna karşılık soruşturmanın denetim dalgasına dönüşmesi, sektörde üretim kesintileri, maliyet artışı ve iş güvenliği yatırımlarını öne çıkarabilir.

Bundan sonra açıklanacak bilirkişi raporları, tutuklanan şüphelilerin görev alanları ve ev hapsindeki isimlere yöneltilecek somut suçlamalar dosyanın yönünü belirleyecek. En açık soru, 18 can kaybıyla sonuçlanan patlamanın teknik nedeninin hangi yönetim, bakım veya denetim kararlarıyla bağlantılandırılacağı.