Türkiye’nin karşı çıktığı deniz projesi için Fransa’dan yeni adım

Türkiye, elektrik hattı projesinde Abeille Marengo gemisine belirlediği koordinatlarda 19 Mart 2027'ye kadar çalışma izni verdi.

Ankara'nın denizcilik duyurusu, araştırma güzergâhlarının Türk makamlarıyla koordinasyon içinde belirlendiğini bildirirken, Atina aynı faaliyetlerin Yunan izinlerine dayandığını savunuyor. Böylece geminin çalışmasına ilişkin açıklamalar, araştırmanın yürütülmesinden çok hangi makamın yetkili olduğu konusunda ayrışıyor.

Fransız gemisi, Türkiye ile Fransa arasındaki diplomatik temasların ardından salı günü Kandiye Limanı'ndan hareket etti. Seferin amacı, Yunanistan ile Kıbrıs arasında planlanan Great Sea Interconnector kapsamında deniz tabanının incelenmesine dönmek; ancak hareket gününün takvim tarihi belirtilmiyor.

Ankara ve Atina izinlerde ayrışıyor

Türkiye'nin NAVTEX duyurusunda, Ankara'nın kendi kıta sahanlığı ve NAVTEX hizmet sahası olarak tanımladığı bölgelerdeki incelemelerin, Türk makamlarının onayladığı rotalarda yürütüleceği belirtildi. Bu açıklama, Ankara'nın kablo güzergâhının bir kesimi üzerindeki yetki iddiasını koruduğunu gösteriyor.

Yunanistan ise birkaç saat sonra yayımladığı duyuruda, söz konusu güzergâhların geniş bir bölümünün Yunan kıta sahanlığına ve münhasır ekonomik bölgesine girdiğini ileri sürdü. Atina, Fransız Nexans şirketinin proje için yaptığı başvuru üzerine araştırma izinlerinin Yunan makamlarınca düzenlendiğini bildirdi.

Yunanistan Başbakanı Kiryakos Miçotakis de yetkilendirme konusunda Atina ile Lefkoşa'yı işaret etti. Miçotakis'e göre başka ülkelere faaliyet hakkında bilgi verilmesi, o ülkelerden izin alındığı anlamına gelmiyor.

Miçotakis, Fransa'nın Ankara'ya ilettiği diplomatik notanın izin başvurusu olmadığını ve hukuki emsal yaratmadığını da savundu. Bu nedenle Türkiye'nin çalışma onayı ile Yunanistan'ın açıklamalarını, deniz yetki alanları üzerinde ortak bir hukuki tutum benimsendiği şeklinde okumak mümkün değil.

Abeille Marengo önce ekipmanını hazırlayacak

Great Sea Interconnector ile Yunanistan Bağımsız Elektrik İletim Operatörü (ADMIE), araştırma öncesinde gemideki cihazların kalibrasyondan geçirileceğini açıkladı. Açıklamada çalışmaların Yunanistan ve Kıbrıs tarafından çıkarılan denizcilik duyuruları çerçevesinde yürütüleceği belirtildi.

Aktarılan seyir planında, geminin ilk olarak Yunan karasularında kalması, daha sonra Kasos ile Kerpe arasındaki geçidin güneyine yönelmesi öngörülüyordu. Bu rota, tamamlanmış bir hareket olarak değil, planlanan seyir olarak değerlendirilmeli; geminin güncel konumuna ilişkin doğrulanmış bilgi bulunmuyor.

Miçotakis, seferin “herhangi bir sorun yaşanmadan” bitmesini beklediğini söyledi. Başbakanın açıklaması bir beklenti niteliğinde; araştırmaların tüm güzergâh boyunca kesintisiz süreceğine ilişkin bir garanti oluşturmuyor.

Elektrik bağlantısının hedefi şebeke entegrasyonu

Yaklaşık 1.200 kilometre uzunluğunda tasarlanan bağlantının başlangıç etabı Girit ile Güney Kıbrıs arasındaki elektrik iletimini kapsıyor. Projenin hedefleri arasında Güney Kıbrıs'ın Avrupa şebekesiyle bütünleşmesi, arz güvenliğinin geliştirilmesi ve elektrik maliyetlerinin azaltılması yer alıyor.

İsrail ile Avrupa arasında elektrik ticaretine imkân sağlanması da projenin amaçlarından biri olarak sıralanıyor. Bunlar gerçekleşmiş sonuçlar değil; bağlantının kurulmasına ve işletmeye alınmasına bağlı hedefler.

Miçotakis, Avrupa Komisyonunun mali destek sağladığı projeyi Avrupa'nın ortak yararına bir yatırım olarak tanımladı. Kıbrıs'ın enerji izolasyonunu azaltma hedefini öne çıkaran bu yaklaşımın karşısında Ankara, kendi kıta sahanlığında saydığı alanlarda araştırma ve kablo döşeme işlemlerinin onayına tabi olması gerektiğini savunuyor.

Koordinasyon sahada korunursa Abeille Marengo'nun araştırmaları, Nexans'ın proje kapsamında talep ettiği çalışmaların ilerlemesine olanak sağlayabilir. Yetkilendirme anlaşmazlığı yeniden faaliyetleri aksatırsa, belirsizlik deniz tabanı incelemelerinin tamamlanmasına ve kablo güzergâhına ilişkin sonraki adımlara taşınabilir.

Açıklanan izin süresi, araştırmanın fiilen ne zaman tamamlanacağını veya elektrik bağlantısının ne zaman hizmete gireceğini göstermiyor. Sürecin somut ölçütleri, kalibrasyonun bitirilmesi, geminin planlanan araştırma sahalarına ulaşması ve çalışmaların kesintiye uğramadan yürütülmesi olacak.