Türkiye küresel dönüşüm için düğmeye bastı: 3 yıllık eylem planı yürürlükte

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Yeşil Mutabakat kapsamında 2026–2030 döneminin çerçevesini belirledi; koordinasyonu Ticaret Bakanlığı yürütecek.

Resmi Gazete’de yayımlanan Cumhurbaşkanlığı Genelgesi, uygulamanın takibi için kurumlara yıllık raporlama görevi veriyor. İlgili kuruluşlar, plandaki sorumluluklarına dair ilerlemeyi Bakanlığa bildirecek; sonuçların değerlendirilmesini ise Yeşil Mutabakat Çalışma Grubu üstlenecek.

Düzenleme, çevre politikalarıyla ticaret ve sanayi politikalarını aynı uygulama çerçevesinde buluşturuyor. Genelgede, Türkiye’nin çevresel ölçütlere dayanan tedarik ağlarıyla bağlarını kuvvetlendirme ve Avrupa Birliği ile Gümrük Birliği üzerinden sürdürülen ekonomik entegrasyonu ilerletme amaçları öne çıkarılıyor.

2021 planından ikiz dönüşüm yaklaşımına

Yeni dönem, 16 Temmuz 2021’de yayımlanan 2021/15 sayılı Genelge ile başlatılan planın güncellenmesine dayanıyor. Cumhurbaşkanlığı, yenileme ihtiyacını uluslararası ve bölgesel değişimlerin yanı sıra Türkiye’nin yeşil dönüşüm konusunda belirlediği önceliklerle açıklıyor.

Hazırlık sürecini Ticaret Bakanlığı yönetirken kamu kuruluşları ve özel sektör temsilcileri de çalışmaya katkı sundu. Genelgede, çevresel dönüşüm ile dijitalleşmenin birbirinden ayrı değil, “ikiz dönüşüm” anlayışıyla birlikte ele alındığı belirtiliyor. Bu yaklaşım, planın yalnızca çevre başlığıyla sınırlı olmayan kapsamını tanımlıyor.

Cumhurbaşkanlığı, uluslararası politikaların karbonun fiyatlandırılması, kaynakların yeniden kullanımı, çevreci teknolojiler ve sanayide emisyonların azaltılması etrafında geliştiğini belirtiyor. Birleşmiş Milletler ile Avrupa Birliği bünyesindeki çalışmaları bu değişimin kurumsal çerçevesi olarak gösteriyor. Genelgeye göre bu süreç, yatırım kararları ve rekabet politikaları açısından da belirleyici hale geliyor.

Türkiye’nin 2053 için belirlediği net sıfır emisyon hedefi, yeni planın uzun vadeli dayanağı olarak sunuluyor. Cumhurbaşkanlığı; iklim düzenlemeleri, karbonun fiyatlandırılmasına yönelik altyapı, yenilenebilir enerji, sanayide dönüşüm ve sürdürülebilir üretim alanlarında adımlar atıldığını bildiriyor. Ancak genelgede bu çalışmaların sonuçlarını karşılaştırmaya yarayacak sayısal göstergeler bulunmuyor.

Yıllık raporlar Bakanlıkta toplanacak

İzleme görevi için yeni bir kurul oluşturulması yerine 2021’de kurulan Yeşil Mutabakat Çalışma Grubu faaliyetlerine devam edecek. Başkanlığı Ticaret Bakanı üstlenecek; Bakanın görevlendirmesi halinde toplantıları bir bakan yardımcısı yönetecek. Böylece güncellenen plan, mevcut çalışma grubunun görev alanı içinde izlenecek.

Çalışma grubunda çalışma hayatı, çevre, dış ilişkiler, enerji, maliye, içişleri, turizm, eğitim, sanayi, tarım ve ulaştırmadan sorumlu bakanlıkların bakan yardımcıları yer alacak. Strateji ve Bütçe Başkan Yardımcısı, Yatırım ve Finans Ofisi Başkan Yardımcısı ve Yükseköğretim Kurulu Başkan Vekili de yapıya katılacak. Bu bileşim, uygulamanın farklı idari alanlardaki temsilcilerini bir araya getiriyor.

Raporlama yükümlülüğü, kurumların hem doğrudan sorumluluk taşıdığı hem de ilgili olduğu eylemleri kapsıyor. Genelge ayrıca bütün kamu kuruluşlarından, uygulama sırasında ihtiyaç duyulan desteği sağlamalarını istiyor. Dolayısıyla koordinasyon görevi Bakanlıkta toplanırken eylemlerin yerine getirilmesi ilgili kurumların sorumluluğunda kalıyor.

Özel sektör için ayrıntılar planda

Eylem planının tam metni, Ticaret Bakanlığı internet sitesinden yayımlanacak. Genelge, kamu ile özel sektörün çalışma çerçevesini tarif etse de şirketler açısından ayrı ayrı yükümlülük, yatırım tutarı veya destek bütçesi açıklamıyor. Özel sektörün hazırlık aşamasındaki katkısı belirtilirken yıllık rapor gönderme görevi kamu kurumlarına veriliyor.

Karbonun fiyatlandırılması genelgede politika alanlarından biri olarak anılıyor; metinde herhangi bir fiyat seviyesi ya da yeni ücret takvimi bulunmuyor. Benzer biçimde, sanayide dönüşüm ve yenilenebilir enerjiye ilişkin hedefler için kapasite veya finansman büyüklüğü paylaşılmıyor. Bu nedenle düzenleme, söz konusu alanlarda sayısal bir yatırım programı değil, koordinasyon ve izleme çerçevesi sunuyor.

Uygulamanın sonraki aşamasını plan metninin yayımlanması ve kurumların sorumlulukları doğrultusunda çalışmalarını raporlaması oluşturacak. Genelgede yıllık raporlar için belirli bir teslim günü veya raporların kamuoyuna açıklanmasına ilişkin yöntem belirtilmiyor. Çalışma grubunun değerlendirmeleri, planın ilerleyişini takip etmek üzere tanımlanan resmi mekanizma olacak.