TBMM’de kritik hafta: Mekke anlaşması ve 2027 bütçesi görüşülecek

TBMM Dışişleri Komisyonu, gündeme göre 27 Ekim’de Mekke Anlaşması teklifini ele alacak; metin üç ülkenin savunma taahhütlerini kapsıyor.

Komisyon gündemine ilişkin aktarılan bilgilere göre görüşme, 27 Ekim 2026 Salı günü saat 11.00’de başlayacak. Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasındaki anlaşmanın onaylanmasını uygun bulan teklif, dışarıdan gelecek silahlı saldırılar karşısında tarafların üstleneceği sorumlulukları Meclis gündemine taşıyor.

Teklifin gerekçesi, düzenlemeyi bölgesel güvenlik ve caydırıcılık hedefiyle açıklarken muhalefet temsilcileri Türkiye’nin başka ülkelerin çatışmalarına dahil olması ihtimaline dikkat çekiyor. Görüşmelerin temel ayrışması, ortak savunma taahhüdünün güvenliği güçlendirip güçlendirmeyeceği ve hangi koşullarda devreye gireceği üzerinde şekilleniyor.

Mekke metninde yardım ve ayrılma koşulları

Aktarılan anlaşma bilgilerine göre metin, 7 Ağustos 2026’da imzalandı ve 16 maddeden oluşuyor. Düzenleme, bir imzacıya dışarıdan yöneltilen silahlı saldırının diğer imzacılara da yönelmiş sayılmasını öngörüyor.

Anlaşma hükümlerine ilişkin aktarıma göre saldırıya uğrayan ülkeye gecikmeden destek verilmesi için “karşılıklı yardım imkanlarının tamamını” kullanma yükümlülüğü bulunuyor. Bu desteğin kapsamına askeri kapasite de giriyor; iş birliğinin ülkelerin ellerindeki olanaklar çerçevesinde yürütülmesi öngörülüyor.

Metinde iş birliği yalnızca saldırı sonrasında verilecek yardımla sınırlanmıyor. Ulusal güvenlik ve hayati çıkarları korumaya yönelik ortak değerlendirmeler yapılması, ülkelerin ayrı ayrı veya birlikte önlemler geliştirmesi ve istihbarat alışverişiyle eşgüdümün artırılması da düzenleniyor.

Aktarılan hükümlere göre taraflar, anlaşma yürürlüğe girdikten sonraki ilk 10 yıl içinde çekilemeyecek. Dolayısıyla komisyonun önündeki teklif, askeri yardımın kapsamıyla birlikte ülkelerin bu taahhüde ne kadar süre bağlı kalacağını da içeriyor.

Caydırıcılık hedefi ve çatışmaya katılma itirazı

Teklif gerekçesinde, bölge ülkelerinin güven temelinde birlikte çalışmasının ve sorunlara bölge içinden çözüm geliştirmesinin amaçlandığı belirtiliyor. Gerekçe, savunmaya dayalı yaklaşımın Orta Doğu sınırlarını aşan bir iş birliği ve caydırıcılık çerçevesi oluşturmasını hedefliyor.

Anlaşmanın yönelimine ilişkin gerekçede, “Tamamen savunma odaklı olan anlaşma, herhangi bir ülkeyi hedef almamaktadır” ifadesi kullanılıyor. Bu değerlendirme, teklifin savunucularının yaklaşımını ortaya koyuyor; muhalefetin çatışmaya dahil olma itirazını ortadan kaldıran bağımsız bir güvence niteliğinde sunulmuyor.

Saadet Partisi Genel Başkanı Mahmut Arıkan, Müslüman ülkeler arasında yeni gerilim hatları oluşmasına yol açabilecek adımlara karşı çıktığını belirtiyor. Arıkan’ın itirazı, bir ülkenin korunması amacıyla başka bir ülkenin güvenliğinin riske atılmasının dayanışma olarak görülemeyeceği üzerinde yoğunlaşıyor.

CHP Parti Sözcüsü Müslim Sarı ise anlaşmanın Türkiye’yi silahlı çatışmaya dahil etme ihtimali taşıdığını savunuyor. Sarı, imzacı ülkelerin tehdit değerlendirmelerinin farklılığına işaret ederek ortak savunmayı harekete geçirecek tehdidin yeterince belirgin olmadığını öne sürüyor.

Tarafların aynı saldırı hakkında farklı değerlendirmelere varması halinde yardım yükümlülüğünün uygulanması bir uyuşmazlık alanına dönüşebilir. Ortak değerlendirme mekanizmasının işlemesi halinde ise metinde öngörülen istihbarat paylaşımı ve eşgüdüm, ülkelerin birlikte karar almasının araçları olabilir; her iki olasılık da uygulamadaki karar süreçlerine bağlı.

Bütçe mesaisi tatil haftasına denk geliyor

Savunma teklifiyle aynı hafta, Plan ve Bütçe Komisyonu da kamu idarelerinin 2027 bütçelerini ele almaya başlayacak. Takvim, Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz’ın önceki hafta gerçekleştirdiği bütçe sunumunu izliyor.

Aktarılan programa göre salı günü 2027 bütçe teklifinin geneli, 2025 kesin hesap teklifi ve Sayıştay raporları tartışılacak. Çarşamba günkü komisyon görüşmeleri ise TBMM, Kamu Denetçiliği Kurumu ve Sayıştay için ayrılan ödeneklerle bu kurumların kesin hesaplarına odaklanacak.

Genel Kurulun salı günü Türk Kızılay düzenlemesine dönmesi bekleniyor; daha önce pay sahiplerine ödeme yapılmasını ilgilendiren yatırım fonları teklifi öne alınmıştı. Açıklanan çalışma planında çarşamba ve perşembe günleri Genel Kurul toplantısı bulunmazken, savunma teklifinin komisyondaki görüşmesi ile bütçe müzakereleri haftanın başlıca karar süreçlerini oluşturuyor.