Biden ve Trump yönetimlerinden Elon Musk’a Starlink talebi

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, Starlink bağlantısındaki yavaşlamanın ve Starshield kısıtlamalarının askeri faaliyetleri etkilediğini söyledi.

Zelenski, askeri uydu hizmeti Starshield üzerindeki sınırlamaların insansız hava araçlarının performansını düşürdüğünü belirtti. Starlink bağlantısının da yavaşlatıldığını söyleyen Zelenski, bu hizmetin Rus füze saldırılarına karşı savunma dahil farklı görevlerde kullanıldığına dikkat çekti.

Trump yönetimi yavaşlamayı kabul etti ancak kısıtlama kararının kendisinden çıkıp çıkmadığını açıklamadı. ABD Başkanı Trump, Ukrayna'nın erişimi hakkında Elon Musk ile konuşmadığını belirterek, "Bir sorun varsa düzeltilmesini sağlayacağım" dedi.

Starshield kararlarında yetki ayrımı

SpaceX'in sahibi Musk ise Starshield sistemlerinin mülkiyetinin ve kontrolünün ABD hükümetinde olduğunu savundu. Musk'ın açıklamasına göre bağlantı hızı ve kullanım sınırları konusundaki yetki ABD ordusunda, nihai olarak da ABD Başkanı'nda bulunuyor.

Bu açıklama, şirketin işlettiği Starlink ağıyla askeri Starshield hizmeti arasında karar sorumluluğu bakımından ayrım yapılmasını gerektiriyor. Ukrayna'nın Washington Büyükelçiliği Sözcüsü Halyna Yusypiuk, önceliklerinin bağlantının eski hızına hızla dönmesi olduğunu belirtti; SpaceX ise kendisine yöneltilen soruları yanıtsız bıraktı.

Rusya'nın 2022'de başlattığı işgalden bu yana Ukrayna kuvvetleri cephe haberleşmesinde Starlink'ten yararlanıyor. Starshield ise sinyal karıştırmaya dayanıklı iletişim sağlayarak insansız hava araçları ve uzaktan kumandalı askeri araçların operasyonlarında kullanılıyor.

Washington erişimi açtırmak ve kapattırmak istiyor

Görüşmeler hakkında bilgi sahibi altı eski üst düzey ABD yetkilisinin anlatımı, Washington'ın taleplerinin Ukrayna'yla sınırlı kalmadığını gösteriyor. Bu kişilere göre Joe Biden ve Donald Trump yönetimleri, farklı ülkelerde bağlantı sağlanması veya belirli kullanıcıların erişiminin kesilmesi için SpaceX'e başvurdu.

Beş eski ABD yetkilisi, Biden döneminde Pentagon ve Beyaz Saray temsilcilerinin katıldığı temaslarda İran bağlantılı grupların terminallerinin gündeme geldiğini anlattı. Yetkililere göre amaç, Yemen'deki Husiler ile Lübnan'daki Hizbullah'ın uydu bağlantısından yararlanmasını engellemekti.

Eski yetkililerin aktardığına göre ABD istihbaratı, Ekim 2023'te Hizbullah'la bağlantılı kişilerin terminallere erişmiş olabileceğini Beyaz Saray'a bildirdi. Husilere ilişkin benzer değerlendirmeler ise 2024'te ABD'nin Yemen'deki hava operasyonları sırasında gündeme geldi.

Yetkililer, aracı kişiler üzerinden edinildiği değerlendirilen cihazlara ilişkin bilgilerin SpaceX'e iletildiğini ve bunların kapatılmasının istendiğini söyledi. İki eski yetkili bazı terminallerin devre dışı bırakıldığını aktardı; anlatımlarda cihaz sayısı veya işlemlerin kapsamı belirtilmedi.

İran'da ise erişimi genişletme hedefi öne çıktı. Eski bir ABD yetkilisine göre Biden yönetimi, Mahsa Amini'nin Eylül 2022'de gözaltında ölümünün ardından başlayan protestolar sırasında hizmetin açılmasını istedi ve ülkeye terminal ulaştırılmasına yardımcı oldu.

Eski bir üst düzey Trump yetkilisi ile görüşmelerden haberdar bir diğer kaynak, Haziran 2025 ve Şubat 2026'daki ABD ve İsrail saldırılarının ardından benzer temaslar yapıldığını anlattı. Kaynaklar, İran'daki protestocuların iletişimini desteklemek için Musk ve SpaceX ile görüşüldüğünü belirtti; terminallerin etkinleştirilip etkinleştirilmediğine ilişkin kamuya açık doğrulama bulunmuyor.

Ukrayna bağlantısında denetim ve alternatif arayışı

Demokrat Parti Temsilciler Meclisi üyesi Jason Crow, Ukrayna'nın uydu erişimindeki değişikliklerin açıklanmasını istedi. Crow, "Seçilmemiş milyarderler ve özel şirketler, ABD'nin ulusal güvenliği için neyin en iyi olduğuna karar vermemeli" dedi.

Musk daha önce, Ukrayna'nın 2022'de Rus donanmasına karşı planladığı saldırıyı desteklemek üzere Sivastopol'da Starlink'i açma talebini reddettiğini açıklamıştı. Kararını büyük ölçekli bir savaş eylemine dahil olma kaygısıyla gerekçelendirmişti; bu örnek, mevcut Starshield kısıtlamasını kimin istediğini tek başına açıklamıyor.

Bazı Avrupalı yetkililer, yakın vadede SpaceX kapasitesini karşılayacak bir seçenek bulunmadığını belirterek Avrupa'nın askeri uydu altyapısını geliştirmesini savunuyor. Böyle bir kapasite kurulursa kullanıcı ülkelerin tedarik seçenekleri genişleyebilir; kurulamazsa SpaceX hizmetlerine erişim koşulları savunma planlamasında önemini koruyabilir.

Ukrayna açısından açık kalan başlıca konular, sınırlamayı kimin kararlaştırdığı, hangi hizmetlerin etkilendiği ve normal hızın ne zaman sağlanacağı. Bağlantı eski düzeyine dönse bile gelecekteki kullanım sınırlarını belirleyen yetkinin açıklanması, şirket ile kamu otoritelerinin sorumluluğunu ayırmak açısından önem taşıyor.