Petrol şirketlerine ek vergi talebi Avrupa gündeminde yer alıyor

Avrupa pazarında akaryakıt fiyatlarının hızla tırmandığı bir dönemde, uluslararası petrol şirketlerinin elde ettiği ek kâr marjları hükümetler üzerindeki vergi baskısını artırıyor. Yayımlanan son analizlere göre, 1 Mart ile 19 Ekim tarihleri arasında enerji devleri Avrupa Birliği genelindeki motorin ve benzin satışlarından yaklaşık 36 milyar avro tutarında fazladan marj sağladı.

Hesaplamalar, söz konusu dönemde şirketlerin günde ortalama 154,4 milyon avro ek kazanç elde ettiğini ortaya koyuyor. Toplam ek marjın 28,2 milyar avroluk büyük bölümü motorin satışlarından kaynaklanırken, benzin tüketiminden sağlanan ilave marjın 7,8 milyar avroya yaklaştığı belirtiliyor.

Piyasa dinamikleri ve rafineri baskısı

Sektör temsilcileri gelir artışını küresel krizlerin tetiklediği yüksek ham petrol fiyatlarına ve arz kısıtlarına bağlarken, yayımlanan veriler pompa fiyatlarındaki yükselişin ham petrol maliyetini aştığını gösteriyor. Vergi öncesi motorin fiyatlarının ham petrole kıyasla litre başına 22,7 sent, benzinin ise 13,3 sent daha fazla arttığı, buna karşılık dağıtım ve üretim giderlerinde benzer bir maliyet sıçraması yaşanmadığı kaydedildi.

Avrupa Dış İlişkiler Konseyi Kıdemli Politika Uzmanı Noah Gordon, kıtanın enerji mimarisindeki yapısal kırılganlığa dikkat çekerek, petrol, doğal gaz ve kömürün AB nihai enerji tüketiminin yaklaşık yüzde 60'ını oluşturduğunu ifade etti. Gordon ayrıca, rafineri kapasitelerindeki yetersizlik nedeniyle ham petrol ile işlenmiş yakıtlar arasındaki fiyat farkının Hürmüz Boğazı gerilimi sonrasında Avrupa'da üçe katlandığını vurguladı.

Ulusal pazarlar ve fiyat kontrolü uygulamaları

Ek marjların en yoğun hissedildiği ülkelerin başında yaklaşık 6,7 milyar avro ile Almanya geliyor. Almanya'yı 5,7 milyar avroyla Fransa, 5,1 milyar avroyla İtalya ve 4,7 milyar avroyu aşan kâr payıyla İspanya takip ediyor. Bu süreçte Shell, TotalEnergies ve BP gibi devlerin üçüncü çeyrek bilançolarında beklentilerin oldukça üzerinde kârlar açıklaması dikkat çekiyor.

Piyasa araştırmacısı Matteo Prina, kamusal tavan fiyat uygulamalarının tüketiciyi korumada belirleyici bir rol oynadığını kaydetti. Macaristan, Hırvatistan, Malta, Slovakya ve Slovenya gibi pompa fiyatını sabitleyen ülkelerde vergi öncesi motorin artışı litrede ortalama 0,38 avro düzeyinde kalırken, serbest piyasa uygulayan diğer üyelerde bu artış 0,57 avroya ulaştı.

AB enerji bakanlarının 29 Ekim tarihindeki zirvesinde faturaları hafifletmeye yönelik seçenekler masaya yatırılsa da, blok genelinde uygulanacak bağlayıcı bir olağanüstü kazanç vergisi konusunda uzlaşma sağlanamadı. Enerji devlerinin yüksek kâr oranları ile hanehalkının artan yaşam maliyetleri arasındaki çelişki, politika yapıcıların gündeminde sıcaklığını korumaya devam ediyor.