Mekke Anlaşması komisyonda kabul edildi

TBMM Dışişleri Komisyonu, Mekke Anlaşması için onay teklifini kabul etti; Türkiye'nin ortak savunmaya katılımında sıra Genel Kurulda.

Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan'ı kapsayan düzenleme, aktarılan anlaşma hükümlerine göre, bir üyeye dışarıdan yönelen silahlı saldırıda diğerlerine yardım sorumluluğu yüklüyor. Komisyonun kabulü, Türkiye'deki yasama sürecinin tamamlandığı anlamına gelmiyor; teklifin bundan sonraki görüşme adresi Genel Kurul olacak.

Saldırı halinde askeri yardım yükümlülüğü

Toplam 16 maddeden oluştuğu belirtilen metnin ikinci maddesi, üyelerden birinin dış saldırıya uğramasını bütün tarafları ilgilendiren bir saldırı olarak tanımlıyor. Yardımın gecikmeden sağlanması ve kullanılabilecek destek araçlarının askeri kapasiteyi de içermesi öngörülüyor.

Aktarılan metin, bu yükümlülüğü Birleşmiş Milletler Şartı'nın 51. maddesindeki meşru savunma çerçevesine dayandırıyor. Düzenlemenin ilkeleri arasında ülkelerin egemenliğinin korunması, sınır bütünlüğüne saygı ve başka devletlerin iç işlerine karışılmaması bulunuyor.

Dışişleri Bakan Yardımcısı Büyükelçi Zeki Levent Gümrükçü, komisyon görüşmelerinde anlaşmanın mevcut uluslararası taahhütleri geçersiz kılmadığını belirtti. Gümrükçü'nün değerlendirmesine göre yeni düzenek, Türkiye'nin NATO dahil üyesi olduğu güvenlik platformlarının alternatifi değil, onları tamamlaması amaçlanan bir yapı.

Gümrükçü, anlaşmanın imza tarihini 7 Ağustos olarak verdi; imzacıları Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Suudi Arabistan Veliaht Prensi ve Pakistan Başbakanı olarak sıraladı. Suudi Arabistan ile Pakistan'ın kendi onay işlemlerini bitirdiğini ve resmi bildirimlerini yaptığını da söyledi.

Savunma üretiminden gizli bilgiye uzanan çerçeve

Aktarılan hükümler, askeri yardımlaşmanın yanında savunma üretiminde birlikte çalışmayı ve teknoloji paylaşımını da kapsıyor. İleri teknolojilere yönelik araştırma ve geliştirme faaliyetleri, uzmanlar aracılığıyla personel yetiştirilmesi ve askeri üretim kapasitesinin desteklenmesi bu çerçevenin parçaları arasında yer alıyor.

Lojistik düzenlemenin yalnızca çatışma dönemlerinde değil, barış koşullarında ve olağanüstü durumlarda da işletilmesi öngörülüyor. Silah ve mühimmatın yanı sıra yakıtla yedek parçaların temini de kapsamda; dolayısıyla metin, askeri yardımın yanında ikmalin sürekliliğine ilişkin bir mekanizma tarif ediyor.

Gümrükçü, askeri birliklerin birlikte görev yapabilme kapasitesinin eğitim, tatbikat ve personel değişimleriyle geliştirilmesinin hedeflendiğini anlattı. Savunma sanayisindeki işbirliğini de bu operasyonel hedeflerin parçası olarak sundu; ancak verilen bilgilerde şirket, proje bütçesi veya üretim takvimi açıklanmadı.

Bilgi güvenliği ile terörle mücadeleye ilişkin kurallar, metnin dokuzuncu ve 13. maddelerinde düzenleniyor. Paylaşım için tarafların üzerinde uzlaştığı güvenli iletişim yollarının kullanılması, gizli bilgilere erişimin görev gereği sınırlandırılması ve bu belgelerin dışarıdaki devletlere veya şirketlere aktarılmaması öngörülüyor.

Sekretarya Suudi Arabistan'da kurulacak

Kurumsal eşgüdüm için öngörülen Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi, dışişleri ve savunma bakanlarıyla genelkurmay başkanlarını buluşturacak. Aktarılan metne göre komitenin yıllık toplantı sayısı ikinin altında olmayacak; ev sahipliği ülkeler arasında değişecek, liderler düzeyindeki yıllık buluşma ise ihtiyaç halinde yapılacak.

Daimi sekretaryanın merkezi Suudi Arabistan olacak; genel sekreterlik görevi üçer yıllık dönemlerle el değiştirecek. İlk görevlendirmenin Pakistan vatandaşları arasından yapılması öngörülürken, başka ülkelerin üyeliği kurucu tarafların tümünün rızasına bağlanıyor.

Gümrükçü, düzenlemenin herhangi bir devlete karşı kurulmadığını ve açıklanan ilkelere bağlı bölge ülkelerine açık olduğunu savundu. Bölgesel sorunlarda sorumluluğun bölge ülkelerince üstlenilmesini amaçladıklarını söyledi; güvenlik ve istikrara katkı beklentisi, bakan yardımcısının anlaşmaya ilişkin değerlendirmesini oluşturuyor.

Metinde yürürlük, onay belgelerinin sekretaryaya sunulmasına bağlanıyor; geçerlilik için bitiş tarihi belirlenmiyor. Yürürlüğün ardından ilk 10 yıl ayrılma yolu kapalı tutulurken, sonraki dönemde çekilmek isteyen ülkenin en az üç ay önceden yazılı bildirim yapması gerekiyor.

Türkçe, İngilizce ve Arapça hazırlanan anlaşmada yorum uyuşmazlığı çıkarsa İngilizce nüsha belirleyici olacak. Türkiye açısından sıradaki somut aşama Genel Kurul görüşmesi; teklif kabul edilirse onay ve belge teslim işlemlerinin ilerleyişi, düzenlemenin uygulanmasına geçişte belirleyici olacak.