Mekke Anlaşması için ortak savunmanın sınırları açıklandı

Gümrükçü, Mekke Anlaşması kapsamında ortak savunmanın talep ve değerlendirme gerektirdiğini, kararların oydaşmayla alınacağını söyledi.

Dışişleri Bakan Yardımcısı Büyükelçi Levent Gümrükçü, TBMM Dışişleri Komisyonundaki görüşmelerde Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasındaki düzenlemenin işleyişini anlattı. Ortak savunma için önce bir tarafın yardım istemesi gerektiğini belirterek desteğin biçimi ve boyutunun daha sonra yapılacak değerlendirmeyle belirleneceğini ifade etti.

Gümrükçü’nün açıklamaları, milletvekillerinin onay teklifi hakkındaki sorularını yanıtlarken geldi. Bakan yardımcısı, taraflar arasında mutabakat sağlanmadan karar verilemeyeceğini vurguladı; Suudi Arabistan’a ittifak kapsamında asker yerleştirilmesine ilişkin mevcut bir plan bulunmadığını bildirdi.

Meclis onayı ve çekilme sınırı

Gümrükçü, TBMM’nin ekim başında çalışmalarına dönmesinden sonra onay işlemlerinin başlatıldığını ve teklifin parlamentoya iletildiğini söyledi. Şimdiye kadarki temasları hazırlık ve danışma faaliyetleri olarak niteleyerek bunların Türkiye’ye personel tahsisi, finansman veya hukuk bakımından yük getirmediğini belirtti.

Anlaşmanın bitiş tarihi olmaması ve tarafların ilk 10 yıl boyunca ayrılamaması da komisyonda gündeme geldi. Gümrükçü, belirsiz süreli düzenlemelerle çekilme koşullarının birlikte kullanılmasını uluslararası uygulamalar üzerinden savundu; Montrö Anlaşması için belirlenen 20 yıllık süreyi karşılaştırma olarak sundu.

Kurumsal yapının ayrıntıları ise onaylardan sonraki görüşmelere bırakılıyor. Gümrükçü’nün aktardığına göre, 8. maddenin 6. fıkrası ilk genel sekreterin Pakistan’dan seçilmesini düzenliyor; sekretaryanın nasıl çalışacağı, bütün tarafların onay işlemlerini tamamlamasının ardından yapılacak istişarelerde netleşecek.

Üyelik genişlemesi için de mevcut tarafların birlikte karar vermesi gerekiyor. Gümrükçü, başka ülkelerin katılımının öngörüldüğünü söyledi; Türkiye bakımından yeni üyeliklerin, NATO’daki uygulamaya benzer biçimde, parlamento onayından geçeceğini belirtti.

Asker gönderme yetkisi ve NATO ilişkisi

Gümrükçü, anlaşma yürürlüğe girdikten sonra Türk askerinin yurt dışında görevlendirilmesinde Anayasa’nın 92. maddesindeki kuralların geçerli olacağını ifade etti. Böylece anlaşmanın onayıyla asker konuşlandırılmasına ilişkin hukuki sürecin ayrı başlıklar olduğunu anlattı; metnin Pakistan’ın nükleer silahlarını kapsayan bir düzenleme içermediğini de söyledi.

Bakan yardımcısı, belirli bir ülkenin ya da grubun karşı taraf olarak gösterilmediğini savundu. Tehdit tanımının devletlerin egemenliği, bağımsızlığı, sınırları ve ülke bütünlüğüne yönelen ihlaller üzerinden kurulduğunu; 5. maddedeki terörle mücadele düzenlemesinin de Birleşmiş Milletler kararlarındaki yaklaşımla benzerlik taşıdığını belirtti.

Ankara’nın NATO sorumluluklarıyla yeni anlaşmanın uyumlu olduğu değerlendirmesi de Gümrükçü’ye ait. İmza sonrasında NATO’nun daimi konseyine bilgi verildiğini söyleyen bakan yardımcısı, müttefiklerin hem bilgilendirmeye hem de ittifakın yaklaşımına olumlu karşılık verdiğini aktardı.

Gümrükçü, İran’ın anlaşmayı destekleyen açıklamalar yaptığını, İsrail ve Hindistan’dan ise o aşamaya kadar olumsuz bir açıklama gelmediğini söyledi. Bu değerlendirmeleri, Türkiye’nin bölge ülkelerinin sorunlara birlikte çözüm üretmesini amaçladığı yönündeki hükümet yaklaşımıyla ilişkilendirdi.

Savunma sanayisinde işbirliği beklentisi

Gümrükçü, ekonomik ve sektörel yararlara örnek olarak taraflar arasındaki savunma sanayisi ilişkilerinin geliştirilmesini gösterdi. Türkiye’nin bu alandaki birikiminin Pakistan ve Suudi Arabistan’ın askeri kapasitesine katkı sunabileceğini belirtti; bunu gerçekleşmiş bir sonuç değil, anlaşmadan beklenen fayda olarak anlattı.

Bakan yardımcısı, Ankara’nın arabuluculuk ve barışçı çözüm arayışını sürdüreceğini de vurguladı. Pakistan, Katar, Endonezya ve Türkiye’nin imzaladığı Bedir Mutabakatı ile Mekke İttifakı arasında kurumsal bağ bulunmadığını, ancak iki girişimin benzer bir bölgesel işbirliği yaklaşımını yansıttığını söyledi.

Aktarılan işleyişe göre, bütün tarafların onayı tamamlanırsa ilk somut aşamalardan biri sekretaryanın çalışma düzeninin belirlenmesi olacak. Ortak savunma talebi gündeme gelirse desteğin kapsamı ayrıca değerlendirilecek; oydaşma sağlanamazsa karar alınamayacak. Gümrükçü’nün açıklamasında, bu değerlendirmelerin hangi operasyonel ölçütlerle yapılacağına ilişkin ayrıntı yer almadı.