2027 bütçesinde özelleştirme takvimi genişlerken taşıt satışı yavaş kaldı

2027 bütçe teklifi, özelleştirme programında 278 kuruluşluk geçmişin ardından enerji, liman ve otoyol varlıklarında satış hazırlıklarının süreceğini gösteriyor. Bütçe gerekçesine göre 1986’dan bu yana 278 kuruluşta hisse satışı veya varlık satış ve devri yoluyla işlem yapıldı. Bu kuruluşların 273’ünde özelleştirme kapsamındaki kamu payı kalmadığı belirtildi.

Aynı belgede kamudaki taşıt tasarrufu tarafında daha sınırlı bir ilerleme yer aldı. Kamu idarelerindeki araç sayısı yaklaşık 134 bin olarak verilirken, 12 Ağustos itibarıyla yıl içinde satılabilen taşıt sayısı 1.148 oldu. Bu tablo, varlık satışları ve işletme hakkı devirleriyle bütçe geliri yaratma hedefi sürerken, cari harcama disiplini açısından araç parkının azaltılmasında daha yavaş bir uygulama hızına işaret ediyor.

2026 yılına ilişkin özelleştirme gelirleri de bütçe gerekçesinde nominal TL tutarlarıyla yer aldı. Buna göre 1 Ocak-31 Temmuz 2026 döneminde satış ve devir uygulama tutarı 94 milyar TL oldu; 2026 yılı uygulamalarından tahsil edilen tutar 31,5 milyar TL olarak gerçekleşti. Geçmiş dönem taksitleri dahil aynı dönemde tahsil edilen toplam tutar yaklaşık 45 milyar TL seviyesinde kaydedildi.

45 milyar TL tahsilat

Gelir kaleminin nominal TL üzerinden izlenmesi, bütçe nakit dengesi ve kamu finansmanı açısından doğrudan önem taşıyor. Ancak bütçe gerekçesinde geçmiş yıllarda kullanılan dolar bazlı toplam gelir bilgisinin yer almaması, uzun dönemli karşılaştırmayı zorlaştırıyor. Enflasyon, kur hareketleri ve tahsilat takvimleri dikkate alınmadan nominal TL serileri özelleştirme programının reel büyüklüğünü tek başına göstermiyor.

Enerji üretimi özelleştirmeleri programın en büyük başlıklarından biri olmayı sürdürüyor. Bütçe gerekçesine göre 2012’den 2026 yılı ağustos ayına kadar yaklaşık 6.832 MW kurulu güce sahip 13 termik santral, 1.643,55 MW kurulu güce sahip 100 HES ve 10,2 MW kurulu gücünde bir rüzgar enerji santrali özel sektöre devredildi. Elektrik üretim ve dağıtım özelleştirmelerinin işlem büyüklüğü 28,4 milyar dolar olarak verilirken, bunun 12,5 milyar dolarının elektrik dağıtım özelleştirmelerinden geldiği belirtildi.

Kurulu güç bazında özel sektör payı, termik santral ihaleleri öncesindeki 2012 seviyesinde yüzde 43 iken yüzde 83,5’e çıktı. Bu değişim, elektrik üretiminde kamu mülkiyetinden düzenlenmiş özel sektör işletmeciliğine geçişin önemli ölçüde tamamlandığını gösteriyor. Soma A Termik Santrali için devir işlemleri sürerken, Dereiçi HES, Tekirdağ A ve B Doğalgaz Kombine Çevrim Santralleri ve Akköprü HES için özelleştirme işlemlerinin devam ettiği belirtildi.

TEİAŞ için fon görüşmeleri

Elektrik iletim tarafında TEİAŞ’ın halka arzına yönelik hazırlıklar ayrı bir piyasa başlığı oluşturuyor. Bütçe gerekçesine göre halka arz hazırlıkları sırasında merkezleri ABD, Birleşik Krallık, İsveç ve Avustralya’da bulunan ülke fonları ve altyapı fonlarıyla toplam 23 görüşme yapıldı. TEİAŞ’ın sabit kıymetlerinin gerçek değerini belirlemeye dönük değerleme çalışmalarının tamamlandığı ve halka arz hazırlıklarının yıl sonuna kadar bitirilmesinin planlandığı bildirildi.

TEİAŞ başlığı, Borsa İstanbul açısından yalnızca olası bir yeni büyük halka arz ihtimali anlamına gelmiyor. İletim altyapısının regülasyon, yatırım ihtiyacı ve gelir modeliyle birlikte fiyatlanması gerekeceği için yatırımcıların değerleme varsayımları, kamunun sermaye piyasalarından kaynak yaratma kapasitesi açısından da izlenecek. Halka arz gerçekleşirse işlem büyüklüğü, serbest dolaşım oranı ve düzenleyici çerçeve yatırımcı talebinin ana belirleyicileri olacak; bu unsurlar kaynakta rakamsal olarak verilmediği için kesinleştirilmiş kabul edilemez.

Limanlar ve otoyollar tarafında da hazırlık dosyaları bütçe gerekçesinde yer aldı. Çanakkale Gökçeada Kuzu Limanı’nın yolcu ve yat limanı olması için bu yıl ihaleye çıkılması, Tekirdağ Çeşmeli Liman Sahası ile taşınmazlar için ihale sürecinin onay aşamasında bulunması ve Artvin Hopa Limanı için gelecek yıl ihaleye çıkılması planlanıyor. Otoyollar, köprüler, çevre otoyolları, bağlantı yolları ve bu hatlar üzerindeki tesislerin işletme hakkı devrine yönelik hazırlıkların da sürdüğü bildirildi.

Taşıt tasarrufu geride kaldı

Kamudaki araç satışlarının sınırlı kalması, tasarruf programının varlık yönetimi ayağında farklı hızlara sahip iki ayrı uygulama olduğunu gösteriyor. Büyük altyapı varlıkları ve enerji tesisleri gelir yaratma potansiyeliyle bütçe tarafında öne çıkarken, taşıt parkı satışları daha düşük tutarlı ancak harcama disiplini ve kamu verimliliği açısından izlenen bir kalem. 134 bine yakın araçtan 1.148’inin satılması, uygulamanın 12 Ağustos itibarıyla toplam stok içinde sınırlı kaldığını ortaya koyuyor.

Programın şirketler ve sektörler üzerindeki etkisi, hangi varlığın hangi yöntemle devredileceğine bağlı olacak. Enerji üretiminde devirler özel sektörün kurulu güç içindeki ağırlığını artırırken, liman ve otoyol dosyaları ulaştırma, lojistik, inşaat ve altyapı işletmeciliği şirketleri için ihale takvimi ve finansman maliyeti üzerinden önem taşıyor. Yedieminlik faaliyetlerinin 2028 sonuna kadar devredilecek olması ve 18 sosyal tesis için süreçlerin sürmesi, özelleştirme programının yalnızca enerjiyle sınırlı kalmadığını gösteriyor.

İzlenecek ana konu, hazırlıkların ihale ve tahsilata dönüşme hızı olacak. Eğer TEİAŞ hazırlıkları ve altyapı ihaleleri takviminde ilerlerse kamu finansmanı tarafında tek seferlik gelir etkisi artabilir; süreçler uzarsa bütçe nakit dengesi, nominal tahsilat yerine taksit ve geçmiş dönem ödemelerine daha fazla bağlı kalır.