Sigaraya 'Ömür Boyu' Yasak Teklifi Meclis Yolunda

Sigara yasağı taslağı, 2040'ta satışın bitirilmesi ve 2015 sonrası doğanlara ömür boyu sınırla Meclis gündemine hazırlanıyor.

Sağlık Bakanlığının yaklaşık bir yıldır üzerinde çalıştığı düzenlemenin ekimde TBMM'ye sunulmasının beklendiğini Prof. Dr. Toker Ergüder aktardı. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Gülhane Tıp Fakültesi öğretim üyesi Ergüder, teklifin çocuklar, gençler ve kadınlar için daha sıkı koruma önlemleri içerdiğini söyledi.

2015 kuşağına kalıcı sınır

Taslakta 1 Ocak 2015'ten sonra doğanlara tütün ürünlerinin satışı ve kullanımı için ömür boyu yasak öngörülüyor. Ergüder, benzer yaş kuşağı yaklaşımının İngiltere'de kabul edildiğini, başka ülkelerde de aynı yönde adımlar bulunduğunu belirtti.

İkinci ana eşik 2040 olarak belirlendi. Ergüder'in verdiği bilgiye göre, bu tarihten sonra Türkiye'de tütün ürünlerinin üretimi ve satışı tamamen yasaklanacak; İrlanda, İngiltere, Finlandiya ve Avustralya'nın daha erken hedefler açıkladığını söyledi.

Paket satışında 8 milyar eşik

Ergüder, dünya genelinde yaklaşık 1,2 milyar kişinin sigara kullandığını ve her yıl yaklaşık 7 milyon ölümün tütün kullanımıyla ilişkilendirildiğini ifade etti. Dünya Sağlık Örgütü Tütün Kontrolü Çerçeve Sözleşmesi sonrasında birçok ülkede kullanım oranlarının gerilediğini, Türkiye'de ise son dönemde ters yönde bir eğilim görüldüğünü söyledi.

Türkiye, Tütün Kontrolü Çerçeve Sözleşmesi'ni 2003'te imzaladı; 2008'de kapalı alanlarda sigara içilmesini yasaklayan düzenleme yürürlüğe girdi. Ergüder'e göre 1996 ve 2008 düzenlemeleri kullanımın azaltılmasına katkı sağladı, ancak satış hacmi son yıllarda yeniden yükseldi.

Ergüder'in aktardığı verilere göre sigara satışı 2012'de yaklaşık 91 bin ton ve 4,5 milyar paket düzeyindeydi. Bu hacmin 2025'te yaklaşık 160 bin tona ve 8 milyar pakete ulaştığını söyledi; artış, teklifin vergi ve satış denetimi boyutunu da öne çıkarıyor.

Kadınlar ve gençler, hazırlık sürecinde en fazla işaret edilen gruplar arasında yer alıyor. Ergüder, kadınlarda sigara kullanımındaki artışın son 10-15 yılda %40-50 civarında olduğunu, 15-24 yaş grubundaki kadınlarda kullanım oranının %90'ı aştığını söyledi.

Restoranlarda açık alan yasağı

Taslak, restoranların kapalı bölümlerinin yanında açık alanlarında da sigara içilmesini yasaklamayı hedefliyor. Parklar, bahçeler ve kamu binalarının bahçelerinde ise dışarıdan görünmeyecek özel sigara alanları kurulması planlanıyor.

Paket düzenlemesi de teklifin ayrı bir başlığı olacak. Ergüder, standart paket uygulamasıyla tüm sigara paketlerinin aynı görsel çerçeveye çekileceğini, ince ve slim olarak pazarlanan ürünlerin ortadan kalkacağını belirtti.

Teklifte sigara paketleri için sağlık vergisi de yer alıyor. Ergüder'e göre bu kalemden sağlanacak gelir koruyucu ve geliştirici sağlık hizmetlerine aktarılacak; bu mekanizma kabul edilirse bütçe etkisi vergi tahsilatı ile önleyici sağlık harcamaları arasındaki dağılıma bağlı olacak.

Çocukların satın alma kanallarına erişimini kapatmak için kimlik doğrulama sistemi de gündemde. Ergüder, kredi kartıyla 18 yaş altı kişilerin tütün ürünü almasının imkansız hale getirileceğini söyledi.

Yeşilay tarafından yaklaşık 7 bin kişiyle yapılan saha çalışmasına değinen Ergüder, teklif hazırlıklarına toplumsal desteğin yüzde doksan'ın üzerinde olduğunu bildirdi. Sigara kullananlar arasındaki desteğin yaklaşık yüzde altmış seviyesinde olduğunu belirterek, yeni düzenlemenin siyasi ve idari sürecinde kamuoyu desteğinin ayrı bir unsur olacağını ifade etti.

Taslak mevcut haliyle Meclis'e gelir ve 2040 hedefi korunursa, tütün üreticileri, dağıtım kanalları ve perakende satış noktaları uzun vadeli daralma takvimine göre pozisyon almak zorunda kalacak. Yaş kuşağı yasağı zayıflatılır veya ertelenirse, sektör etkisi daha sınırlı kalır; sağlık politikası tarafında ise gençlerde kullanım eğiliminin nasıl değişeceği ana ölçüt olur.