AB üyeliğinde dış politika uyumu Türkiye ve adayları zorluyor

Avrupa Birliği'nin genişleme politikalarında aday ülkelerin dış ve güvenlik politikalarına uyumu giderek daha belirleyici bir kriter haline geliyor. Brüksel yönetimi, aday ülkelere yönelik yıllık değerlendirmelerinde dış politika, yaptırımlar ve hukukun üstünlüğü alanlarındaki uyum düzeyini aşamalı entegrasyon sürecinin temel şartı olarak konumlandırıyor. Son yayımlanan ilerleme değerlendirmelerine göre Türkiye, Sırbistan ve Gürcistan belirlenen hedeflerin belirgin biçimde gerisinde kalıyor.

Değerlendirmelerde Türkiye'nin ortak dış politika kararlarına uyum seviyesi aday ülkeler arasındaki en düşük basamak olan "çok düşük" seviyesinde nitelendirildi. Buna karşılık Ankara ile Brüksel arasında göç yönetimi, ticaret, bölgesel güvenlik ve ulaşım koridorları gibi ortak çıkarların kesiştiği alanlarda pratik işbirliklerinin sürdüğü kaydediliyor. Özellikle Rusya'yı ve Süveyş Kanalı'nı devre dışı bırakan Orta Koridor projesinde Türkiye'nin stratejik ve ticari rolü önemini korurken, Rusya'ya yönelik yaptırımların delinmesinin önlenmesi konusunda Brüksel'in daha somut adımlar beklediği vurgulanıyor.

Sırbistan ve Gürcistan Cephesinde Yaşanan Durgunluk

Sırbistan'ın genel uyum oranı yüzde 63 seviyesinde kalarak Birlik beklentilerini karşılamaktan uzak bir tablo çiziyor. Belgrad yönetiminin iç pazarla bağlantılı teknik reformlarda mesafe katettiği kabul edilse de; yargı bağımsızlığı, temel haklar ve hukukun üstünlüğü başlıklarında olumsuz eğilimlerin sürdüğü belirtiliyor. Ayrıca Sırbistan'ın Rusya, Belarus ve İran'a uygulanan kısıtlayıcı tedbirlere katılmaması ile Çin ve Moskova ile sürdürdüğü yakın ilişkiler temel ayrışma noktalarını oluşturuyor. Kosova ile normalleşme sürecindeki tıkanıklık da müzakere sürecinde ek bir pürüz olmaya devam ediyor.

Gürcistan'da ise üyelik perspektifinin çok daha derin bir krizle karşı karşıya olduğu aktarılıyor. Tiflis yönetiminin adaylık statüsü için öngörülen dokuz öncelikli reform maddesinde somut bir ilerleme kaydetmediği bildirilirken, diplomatik pasaport sahiplerine tanınan vize muafiyetinin daha önce askıya alındığı hatırlatılıyor. Ülke yönetiminin katılım müzakerelerini 2028 yılına kadar erteleme kararı ve tartışmalı yasal düzenlemelerden geri adım atmaması, Avrupa kurumlarıyla ilişkilerin durma noktasına gelmesine yol açtı.

Kademeli Entegrasyonun Geleceği ve Riskler

Birlik bürokrasisi, güvenlik ve savunma politikalarına uyum sağlamayan adayların "kademeli entegrasyon" mekanizmasından tam anlamıyla faydalanamayacağına işaret ediyor. Savunma işbirliği, kritik altyapıların korunması, siber güvenlik ve sınır denetimi gibi stratejik başlıklarda derinleşme hedeflenirken, yaptırımların uygulanması bir sadakat testi olarak görülüyor. Bu durum, Birlik politikalarıyla tam örtüşmeyen adayların karar alma mekanizmalarına ve ortak pazara adım adım dahil olma fırsatlarını sınırlandırma riski barındırıyor.

Önümüzdeki dönemde aday ülkelerin sergileyeceği siyasi irade ve atacağı reform adımları, sürecin seyrini belirlemede kritik bir rol oynayacak. Brüksel'in jeopolitik önceliklerini müzakere masasının merkezine yerleştirmesi, dış politikada bağımsız hareket etmek isteyen aday ülkeler ile Birlik arasındaki makasın daha da açılmasına zemin hazırlayabilir.