Savcılar De Kock’un apartheid komuta zinciri iddiasıyla yüzleşiyor

Daily Maverick'in haberine göre Eugene de Kock, 26 Ekim'de Khampepe Komisyonu'na yaptığı açıklamada, savcıların C-Max'te geçirdiği 20 yıl boyunca apartheid dönemi üstlerini açıklaması için kendisine hiçbir zaman başvurmadığını söyledi.

Bu ifade önem taşıyor; çünkü Khampepe Komisyonu 18 Aralık'taki planlanan kapanış öncesinde TRC sonrası geciken kovuşturmaları inceliyor; De Kock 1996'da iki kez müebbet ve 212 yıl hapis cezası almıştı.

Vlakplaas'ın eski komutanı De Kock, apartheid dönemi şiddet eylemlerini yürüten birimin üzerindeki güvenlik yapısının haritalandırılmasına yardımcı olabileceğini belirtti. Daily Maverick'e göre panele, üst düzey yetkililerin yargılanmasının "komuta zincirini ve talimat verenleri açığa çıkaracağını" söyledi.

De Kock, "Komuta yapılarını, operasyonel ilişkileri, yardım taleplerini, talimatların iletilmesini ve gizli irtibat düzenlemelerini açıklayabilirim" dedi. "İstihbaratın veya hedef seçiminin Vlakplaas dışında nereden kaynaklandığını belirleyebilirim. Hangi üst düzey kişilerin bana yaklaştığını ve hangi yapıların doğrudan bilgiye sahip olduğunu açıklayabilirim."

Ayrıca soruşturma heyetine, apartheid rejimini şiddet yoluyla uygulayanlar arasında "benden başka hiç kimsenin bir gün dahi Güney Afrika cezaevinde yatmadığını" ifade etti. Daily Maverick'in haberine göre De Kock'un oturuma katılımı, önceki hafta eski devlet başkanı Thabo Mbeki'nin verdiği ifadenin ardından geldi.

Khampepe Komisyonu, Truth and Reconciliation Commission ile bağlantılı kovuşturmaların neden geciktiğini araştırıyor. De Kock'un sunduğu kanıtlar bu süreçteki temel sorulardan birine odaklanıyor: Müfettişlerin ve savcıların doğrudan faillerin ötesine geçerek komutanlara ve siyasi karar alıcılara ulaşabilecek delillerin peşine düşmekte yetersiz kalıp kalmadığı.

De Kock, 18 sayfalık yeminli beyanında kendisini, güvenlik polisinin C10 olarak da anılan Section C1 biriminin gizli karargahı olarak hizmet veren Pretoria dışındaki bir çiftlik olan Vlakplaas'taki merkezi "operasyon figürü" olarak tanımladı. Birimin kamuoyuna yansıyan isyanla mücadele rolünün; cinayetler, adam kaçırmalar, sorgulamalar ve bombalamalara karışan bir "ölüm mangası" olarak nitelendirdiği yapıyı gizlediğini söyledi.

De Kock, 1994'te tutuklandığını ve altı cinayet, cinayet planlama, cinayete teşebbüs, saldırı ve adam kaçırma dahil olmak üzere 89 suçlamayla itham edildiğini söyledi. TRC sonrası davalar için 2003 yılında başkanlık kararnamesiyle Priority Crimes Litigation Unit başkanlığına atanan avukat Anton Ackermann'ın ilk etapta De Kock'un "komuta zincirinde yukarıya doğru ilerlemek için" kullanılacağını belirttiğini aktardı.

De Kock soruşturma heyetine bunun gerçekleşmediğini söyledi. Daily Maverick'e göre, "Kovuşturma makamlarına bilgi sağlama konusunda hiçbir zaman isteksiz olmadım ancak bana hiçbir zaman başvurmadılar" dedi.

De Kock ayrıca Başsavcı avukat Jan d’Oliveira'ya değinerek, Ackermann ya da d’Oliveira'nın apartheid dönemi suçlarına ilişkin bilgileri konusunda kendisiyle görüşmek için pek çaba göstermediğini söyledi. Bu haber için sağlanan makalede Ackermann, d’Oliveira veya savcılık makamlarının yanıtına yer verilmedi.

Daily Maverick'in bildirdiğine göre De Kock, suçlarını açıkça itiraf ettiğini, 1.000 sayfayı aşan bir TRC af başvurusu sunduğunu ve Motherwell bombalaması davasında iddia makamı adına tanıklık ettiğini söyledi. Khampepe Komisyonu'nun çalışmalarını 18 Aralık'ta tamamlaması planlanıyor.

Kaynak: Haber makalesi, Daily Maverick, 26 Ekim 2026.