BM’de yeni dönem hazırlığı: Trump’ın gözdesi Viktor Orbán

Trump yönetiminin BM Genel Sekreterliği için Viktor Orbán'la görüştüğü öne sürülürken, olası adaylığın önünde destek ve veto belirsizliği bulunuyor.

Aktarılan ABD Dışişleri Bakanlığı yetkilisinin değerlendirmesine göre Washington, Macaristan'ın eski başbakanını Rusya ve Çin'le birlikte destekleyebileceği bir isim olarak görüyor. Ancak bu iki ülkeden Orbán lehine resmî bir tutum açıklanmış değil; Macar siyasetçi de olası adaylığı hakkında yorum yapmadı.

Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres'in görev dönemi 31 Aralık 2026 tarihinde sona eriyor. Dolayısıyla tartışma, yalnızca Washington'ın kimi tercih edeceğiyle değil, Güvenlik Konseyi'nde hangi ismin gerekli desteği sağlayabileceğiyle ilgili.

Orbán için destek hesabı yeterli mi

Aktarılan seçim kurallarına göre genel sekreterlik için Konseyin aday önermesi gerekiyor. Bunun için 15 üyeli kurulda en az dokuz olumlu oy gerekirken, veto hakkına sahip beş ülkenin hiçbirinin adayı engellememesi şart.

Adı açıklanmayan ABD Dışişleri Bakanlığı yetkilisi, Orbán'ın sekiz üyeden destek alabileceğini, bu sayının 10'a çıkabileceğini savunuyor. İlk sayı önerilme eşiğinin altında, ikinci sayı ise üzerinde; ancak bunlar açıklanmış oy tercihleri değil, yetkilinin destek hesabı.

ABD, Rusya ve Çin aynı isimde uzlaşsa bile bu birliktelik tek başına sonucu belirlemeyecek. Sunulan kurallar çerçevesinde İngiltere veya Fransa'nın vetosu adayın önerilmesini engelleyebilir; bu iki ülkenin Orbán'a yaklaşımı henüz bilinmiyor.

Bu nedenle Washington'ın aradığı belirtilen üçlü uzlaşma ile Konseyin vereceği karar birbirinden ayrı aşamalar. Rusya ve Çin'in desteği resmileşirse bile kalan üyelerin oyları ve veto ihtimali belirleyici olmaya devam edecek.

Washington siyasi deneyimi öne çıkarıyor

ABD'li yetkililere atfedilen savunma, Orbán'ın uluslararası kuruluşlarda yetişen adaylardan farklı olarak hükümet yönetme deneyimi taşıdığı yönünde. Bu yetkililer, onun BM bürokrasisinin mevcut işleyişine karşı durabileceğini ileri sürüyor; bu, kanıtlanmış bir sonuç değil, olası adaylığı destekleyen tarafın değerlendirmesi.

ABD Dışişleri Bakanlığı yetkilisi ayrıca Orbán'ı Başkan Donald Trump'ın MAGA hareketinin siyasi çizgisine yakın görüyor. Göç konusundaki yaklaşımı ve liberal sivil toplum kuruluşlarıyla ilişkileri, Washington'ın tercihine gerekçe olarak gösterilen başlıklar arasında.

Orbán'ın başbakanlık dönemindeki Avrupa Birliği anlaşmazlıkları, Vladimir Putin'le ilişkileri ve Çin'e yaklaşımı da tartışmanın siyasi zeminini oluşturuyor. Bununla birlikte, bu ilişkilerden hareketle Moskova veya Pekin'in adaylığı kesin olarak destekleyeceği sonucu çıkarılamaz.

Trump'ın Macaristan'daki nisan seçimleri öncesinde Orbán'a verdiği destek ve Başkan Yardımcısı JD Vance'in kampanyaya katılması, iki taraf arasındaki siyasi ilişkinin geçmişini oluşturuyor. BM için anlatılan temaslar ise ayrı bir süreç; önceki kampanya desteği, uluslararası adaylığın ilan edildiği anlamına gelmiyor.

Grynspan'ın oyları yarışın sınırlarını gösteriyor

Aktarılan 16 Ekim tarihli gayriresmî yoklamada Rebeca Grynspan, gerekli asgari sayıya karşılık gelen dokuz destek oyu aldı. Buna rağmen hiçbir aday beş daimi üyenin tümünden destek sağlayamadı; yoklamanın sonucu, kesinleşmiş bir genel sekreter seçimi anlamına gelmiyor.

Yarışta Grynspan'ın yanı sıra Rafael Grossi ve Carolyn Rodrigues-Birkett de bulunuyor. Lana Nusseibeh ise adaylığını 21 Ekim tarihinde duyurarak bu isimlere katıldı.

Orbán'ın öneriye olumlu yaklaştığı, ancak yeterli desteği görmeden yarışa girmek istemediği iddiası henüz kendi açıklamasıyla doğrulanmış değil. Duyurunun ABD ara seçimlerinden sonraya bırakılabileceği de aktarılan olasılıklar arasında; kesin bir adaylık takvimi bulunmuyor.

Guterres'in ardından gelecek kişinin 1 Ocak 2027 tarihinde görevi devralması bekleniyor. Orbán açısından ilk somut eşik adaylığını açıklaması; ardından Rusya ve Çin'in resmî tutumları ile İngiltere ve Fransa'nın veto kullanıp kullanmayacağı sürecin yönünü belirleyecek.