Norveç komisyonu 2,2 trilyon dolarlık fona nükleer istisna önerdi

Norveç hükümeti, 15 Ekim Perşembe günü, 2,2 trilyon dolardan fazla büyüklüğündeki varlık fonunun bazı nükleer silah hisselerini almasına izin vermeye yönelik bir komisyon önerisi aldı; AFP bunu The Local Norway üzerinden bildirdi.

Öneri önemli çünkü Oil Fund, 7.000'den fazla şirkette paya ve dünya genelinde borsaya kote hisselerin yaklaşık %1,5'ine sahip. Fonun mevcut nükleer silah kuralları ise 14 şirketi dışarıda bırakıyor.

Bu dışlamalar, nükleer silah veya ilgili bileşenleri geliştiren ya da üreten şirketleri kapsıyor. AFP, fonun etik yönergeleri kapsamında şu anda yasaklı gruplar arasında Airbus, BAE Systems, Boeing, Lockheed Martin ve Safran'ı saydı.

Tavsiyeler, eski merkez bankası başkanı Svein Gjedrem'in başkanlık ettiği bir komisyondan geldi. AFP'nin bildirdiğine göre Norveç hükümeti, fonun Gaza'daki savaşta rolü olmakla suçlanan gruplardaki yatırımlarına yönelik eleştirilerin ardından inceleme emri verdi.

Komisyon, fonun yalnızca “Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması'nda (NPT) tanımlandığı şekliyle nükleer silah devleti olan ve Norveç ile müttefik bir ülkede yerleşik” nükleer silah üreticilerine yatırım yapabileceğini söyledi.

Gjedrem, 434 sayfalık belgeyi sunarken, “Bu, birkaç İngiliz, Fransız ve Amerikalı silah üreticisinin fona geri alınacağı anlamına geliyor,” dedi.

Rapor, eski NATO genel sekreteri olan Maliye Bakanı Jens Stoltenberg'e sunuldu. AFP'nin bildirdiğine göre Stoltenberg, Russia'nın nükleer kullanım tehdidini artırdığı ve China'nın cephaneliğini genişlettiği bir dönemde “Norveç fonunun Norway'nin güvenliği için kritik olabilecek şirketlere yatırım yapamaması” şeklindeki “paradoks”a işaret etti.

Öneri tüm etik sınırları kaldırmayacak. Komisyon, biyolojik ve kimyasal silahlar, kara mayınları, misket bombaları, kömür çıkarımı, tütün ve cannabis üretimiyle bağlantılı dışlamaların değişmeden kalacağını söyledi.

Komisyon ayrıca, şirketleri fonun standartlarına göre değerlendiren bağımsız organ Ethics Council'da değişiklikler önerdi. Konsey ciddi ihlal riskini değerlendirmeyi sürdürecek, ancak inceleme sırasında zaten askıya alınmış olan doğrudan dışlama tavsiye etme yetkisini kaybedecek.

Genelde Oil Fund olarak bilinen fon, Norveç merkez bankası tarafından yönetiliyor. Büyüklüğü, dışlama listesindeki değişikliklere küresel savunma yüklenicileri ve güvenlik politikası ile çevresel, sosyal ve yönetişim kısıtlarının nasıl etkileştiğini izleyen yatırımcılar açısından önem kazandırıyor.

Tavsiye siyasi olarak tartışmalı kalıyor. AFP, bazı partilerin, özellikle soldakilerin, raporu eleştirdiğini ve bir Green yetkilisinin bunu “tamamen akıl dışı” diye nitelediğini bildirdi.

Hükümet, sonuçlarını gelecek bahar parlamentoda oylamaya sunmadan önce tavsiyeleri geniş bir istişareye açmak zorunda. Kaynak rapor belirli bir istişare son tarihi veya parlamento oylaması tarihi vermedi.

Gelecek bahardan önce kontrol edilebilir adım, hükümetin nükleer silah üreticileri için önerilen NPT ve müttefikler testini daraltıp daraltmayacağı, kabul edip etmeyeceği veya reddedip reddetmeyeceği dahil olmak üzere komisyon tavsiyeleri hakkında geniş istişare yapılması.

Gelecek bahar parlamentonun hükümetin sonuçları üzerinde oylama yapması gerekiyor. Gözlenebilir sonuç, milletvekillerinin İngiliz, Fransız ve Amerikalı nükleer silah üreticilerini fonun yatırım yapılabilir evrenine geri döndürebilecek bir kural değişikliğini onaylayıp onaylamayacağı olacak.

Kaynak: The Local Norway tarafından yayımlanan AFP makalesi, 15 Ekim 2026