Hakan Fidan’dan İsrail Cumhurbaşkanına tepki: Salonu terk etti

Bakü’deki CICA zirvesinde Herzog konuşmaya başlarken Türkiye dahil 10'dan fazla ülkenin temsilcisinin salondan ayrıldığı aktarıldı.

Zirveye ilişkin aktarımda, Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın beraberindeki heyetle birlikte çıkışı da yer aldı. Ancak ayrılan diğer ülkeler sıralanmadı; heyetlerin gerekçelerine ilişkin ortak bir açıklama veya İsrail tarafının yanıtı aktarılmadı.

Azerbaycan’ın başkentindeki yedinci CICA zirvesinde Fidan’ın gündemi, Filistin meselesinin yanında ulaştırma, enerji, teknoloji ve kurumsal işbirliğini kapsadı. Bakan, İsrail’e yönelik eleştirilerini dile getirirken forumun uluslararası örgüt statüsüne kavuşmasına Türkiye’nin destek verdiğini de belirtti.

Fidan, Filistin tutumunu güvenle ilişkilendirdi

Fidan, çok taraflı işbirliğinde ilerlemenin önündeki temel sorunu ülkeler arasındaki güvensizlik olarak tanımladı. Bölge ülkelerinin sorumluluk üstlendiği işbirliği modelleri ve diyalog yoluyla bu sorunun aşılabileceğini savundu.

İsrail’in Filistinlilerin haklarını ihlal ettiğini söyleyen Fidan, barış ve güven yükümlülüklerinin bütün üyeleri kapsaması gerektiğini vurguladı. Bunlar bakanın İsrail’e yönelik suçlamaları ve siyasi değerlendirmeleriydi; konuşmada hem İsrail’in hem Filistin’in CICA üyeliğine atıf yapıldı.

Türkiye’nin çözüm yaklaşımını anlatan Fidan, bağımsız Filistin devletinin 1967 sınırlarına dayanmasını ve Doğu Kudüs’ün başkent olmasını istedi. CICA üyelerini Filistin’in hakları konusunda ortak tutum almaya çağırdı; böylece forum içindeki işbirliği tartışmasını üyelerin birbirlerine karşı sorumluluklarıyla ilişkilendirdi.

İki koridor, dört işbirliği önceliği

Fidan’ın ekonomik gündeminde dört başlık öne çıktı: Orta Koridor, Kalkınma Yolu Projesi, bölgesel kuruluşlar arasında eşgüdüm ve dijital işbirliği. Bakan, ulaşım ağlarının büyütülmesini ve enerji güzergâhlarının çeşitlendirilmesini ekonomik güvenliği artıracak araçlar olarak sundu.

Hazar Geçişli Doğu-Batı Orta Koridor üzerinden Asya ile Avrupa arasındaki alışverişin ve toplumlar arasındaki ilişkilerin geliştirilmesini savundu. Bu güzergâhın Kuşak ve Yol Girişimi’ne katkı sağlayacağı değerlendirmesinde bulundu; konuşmada ticaret hacmine veya taşıma kapasitesine ilişkin rakam paylaşılmadı.

Kalkınma Yolu Projesi’ni ise Körfez’den Avrupa’ya, Irak ile Türkiye topraklarından geçecek bağlantı olarak tarif etti. Fidan’a göre proje, ekonomik refahı ve bölgesel istikrarı destekleyebilir; aktarılan açıklamalarda finansman tutarı, tamamlanma tarihi veya uygulama aşamalarına ilişkin ayrıntı bulunmuyor.

Bakanın önerdiği eşgüdüm ağı, CICA’nın yanı sıra Türk Devletleri Teşkilatı, Ekonomik İşbirliği Teşkilatı, Güneydoğu Asya Uluslar Birliği ve Şanghay İşbirliği Örgütü’nü içeriyor. Bu kuruluşlar arasındaki koordinasyonun güçlendirilmesini isteyen Fidan, dijital alanda da bilimsel ve teknolojik ortaklıkların genişletilmesini savundu.

Yapay zekâyı bu gündemin bir parçası olarak ele alan bakan, teknolojinin çatışmaya veya tekelleşmeye hizmet etmemesi gerektiğini söyledi. Önerisinin odağında, yeni teknolojilerin yararlarının daha geniş kesimlere ulaşması vardı; belirli bir şirket, yatırım programı veya düzenleme taslağı açıklamadı.

CICA dönüşümü ve Antalya çağrısı

Kurumsal başlıklarda Fidan, Azerbaycan’ın dönem başkanlığının uzatılmasını desteklediğini belirtti. Laos’un katılımıyla üye sayısının 29’a ulaşmasından duyduğu memnuniyeti dile getirdi ve Sultan Hajiyev’i Genel Sekreterlik görevine atanması dolayısıyla kutladı.

İklim gündeminde ise Türkiye’nin kasım ayında Antalya’da COP31’e ev sahipliği yapacağını ve başkanlığı üstleneceğini söyledi. Liderler buluşmasına yüksek düzeyde katılım isteyen Fidan, toplantının iklimde adalet, sürdürülebilir büyüme ve insanı merkeze alan dönüşüm hedeflerine katkı vermesini istediklerini belirtti.

Fidan ayrıca Azerbaycan lideri Aliyev ile bir araya geldi; görüşmenin içeriğine ilişkin ayrıntı aktarılmadı. Zirve konuşmasında CICA’nın daha etkili çalışmasını sağlayacak somut bir çalışma planı talep etti.

Bu öneriler ortak kararlara dönüşürse, ulaşım ve dijital işbirliği başlıklarında ülkelerin hangi yükümlülükleri üstleneceği belirleyici olacak. Ancak aktarılan açıklamalar, koridorların finansmanı veya CICA’nın örgütsel dönüşümü için üzerinde uzlaşılmış bir takvim içermiyor; Fidan’ın çağrıları bu aşamada Türkiye’nin önceliklerini ortaya koyuyor.