İsrail’de yeni hükümet için kritik gün pazar: Gözler Isaac Herzog’un kararında

İsrail seçimleri sonrası Gadi Eisenkot, 120 sandalyeli Knesset’te 67 milletvekilinin desteğini alarak hükümet kurma yarışında öne geçti. Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, görevi kime vereceğini pazar günü açıklayacak.

Başbakan Benjamin Netanyahu için bildirilen destek 46 milletvekilinde kaldı; Birleşik Tevrat Yahudiliği iki adaydan birini önermedi. Rakamlar Eisenkot’a aritmetik üstünlük sağlıyor, ancak Herzog kararında yalnızca tavsiye sayısını değil, kurulabilecek koalisyonun dayanıklılığını da dikkate alıyor.

Herzog’un pazar kararı

Herzog, parti temsilcileriyle günler süren temaslardan sonra tablonun ilk bakışta net göründüğünü söyledi. Cumhurbaşkanına göre hem bloklar arasında hem de aynı blok içindeki partiler arasında karşılıklı vetolar, görev verme kararını siyasi aritmetikten daha karmaşık hale getiriyor.

İsrail’de cumhurbaşkanlığı büyük ölçüde sembolik bir makam olsa da seçimden sonra ilk hükümet kurma denemesini kimin yapacağına Herzog karar veriyor. Bu tercih, adayın 61 sandalyelik çoğunluğa ulaşma ve bunu sürdürebilme ihtimaline göre şekilleniyor.

Geçen ayki seçimde Netanyahu’nun önceki Knesset’te 68 sandalyeye dayanan koalisyonu 53 sandalyeye indi. Eisenkot’un liderlik ettiği Değişim Bloku 48 sandalye kazandı; bu sonuç iki ana kampın da tek başına hükümet kuramadığını gösterdi.

Filistinli partilerin 19 sandalyesi

Denge, İsrail vatandaşı Filistinlileri temsil eden partilere kaydı. Ra’am sekiz, Ortak Liste 11 sandalye aldı; toplam 19 sandalye, Eisenkot’un dış destekle ya da doğrudan katılımla çoğunluğa yaklaşmasında belirleyici hale geldi.

İsrail nüfusunun yaklaşık yüzde yirmi’sini oluşturan Filistinli yurttaşlar arasında katılım yüzde seksen’e yaklaştı. Bu oran, önceki seçime kıyasla iki kattan fazla artış anlamına geldi; işgal altındaki Batı Şeria ve Gazze’de yaşayan Filistinliler ise İsrail seçimlerinde oy kullanmadı.

Ortak Liste lideri Yousef Jabareen, Eisenkot ile görüş ayrılıklarının sürdüğünü kabul etti. Jabareen, Filistinli seçmenlerin Netanyahu döneminde ırkçılık, ayrımcılık, suç ve dışlanmanın arttığını düşündüğünü belirterek, “İyi ile daha iyi arasında seçim yapmıyoruz. Bize göre kötü ile daha kötü arasında seçim yapıyoruz” dedi.

Eisenkot ise Arap partileriyle kurulabilecek koalisyon için üç koşul sıraladı: İsrail’in Yahudi devleti olarak tanınması, sivil ya da askerî zorunlu ulusal hizmetin kabul edilmesi ve Hamas’ın terör örgütü sayılması. Ortak Liste taktiksel oylamalarla dışarıdan destek verebileceğini söylerken, Ra’am Eisenkot hükümetine katılmaya açık olduğunu bildirdi.

Sandık güvenliği itirazları

Netanyahu’nun Likud partisi Knesset’te en fazla sandalyeyi alan parti oldu, ancak milliyetçi-dindar ortaklarıyla kurduğu çoğunluk parlamentoda geriledi. Netanyahu, seçim görevlilerinin olası usulsüzlüklere ilişkin soruşturmasını gündeme taşıyarak sonuçları tartışmaya açtı ve Filistinli yurttaşların öncülük ettiği partileri sandığı çalmakla suçladı.

Netanyahu’nun eleştirmenleri, onun ve müttefiklerinin seçim sonucunun meşruiyetini zayıflatmaya çalıştığını savunuyor; Netanyahu bu iddiayı reddediyor. Merkez Seçim Komitesi çarşamba günü yaptığı açıklamada, seçimlerin güvenilirliğinin zarar görmediğini bildirdi.

Komite Başkanı ve Yüksek Mahkeme yargıcı Noam Sohlberg, Herzog ile görüşmesinde kamu güveninin korunmasını istedi. Sohlberg, “Bu gerçek bir tehlike. Demokrasinin temellerinden biri, iktidarın barışçıl biçimde el değiştirmesidir” dedi ve Arap azınlık dahil yüksek katılımı olumlu değerlendirdi.

Itamar Ben-Gvir’in de yer aldığı bazı aşırı sağcı Netanyahu müttefikleri, Arap parti liderlerinin derhal gözaltına alınıp sorgulanmasını istedi. Bu talep, hükümet kurma görüşmelerinin yalnızca sandalye hesabı değil, seçim meşruiyeti ve azınlık temsilinin sınırları üzerinden de yürüyeceğini gösteriyor.

Pazar sonrası iki yol

Herzog görevi Eisenkot’a verirse, ilk sınav Arap partilerinin koşullu desteğini koalisyon anlaşmasına çevirmek olacak. Bu yol, Netanyahu bloğunu muhalefete itebilir; ancak Eisenkot’un ulusal hizmet, Yahudi devleti tanımı ve Hamas şartları üzerinde geri adım atıp atmayacağı belirsiz.

Herzog Netanyahu’ya yönelirse ya da hiçbir aday çoğunluğu kuramazsa, İsrail yeniden seçim ihtimaliyle karşı karşıya kalacak. Yeni hükümet kurulana veya sandık yenilenene kadar Netanyahu geçici hükümetin başbakanı olarak görevde kalacak.