İsrail’de seçim gündemi: Sistem nasıl işliyor, kimler yarışıyor?

İsrail seçimi 27 Ekim'de yapılacak; 120 sandalyeli parlamentoda hükümet kurmak için gereken 61 sandalyeye ulaşılması koalisyon görüşmelerine bağlı.

Başbakan Binyamin Netanyahu ile Gadi Eisenkot, seçim öncesi anketlerde öne çıkan isimler. Ancak bu araştırmalar, iki liderin çevresindeki siyasi bloklardan herhangi birinin hükümet kurmaya yetecek sandalye sayısını elde edeceğini göstermiyor.

Bu tablo gerçekleşirse, sandıktan çıkan sıralama tek başına yeni başbakanı belirlemeyecek. Partilerin hangi ortaklarla çalışmayı kabul edeceği ve parlamentoda nasıl destek sağlayacağı, hükümetin oluşmasında belirleyici olacak.

Eisenkot güvenlik sorumluluğunu gündeme taşıyor

Oylama, İsrail'in 7 Ekim 2023 sonrasında sürdürdüğü saldırıların ardından düzenlenen ilk genel seçim olacak. Kampanyada güvenlik politikaları ve Netanyahu yönetiminin bu dönemde aldığı kararlar da yer tutuyor.

İsrail Savunma Kuvvetleri'nin geçmişte başında bulunan Eisenkot, 2025'te Yaşar Partisi'ni kurdu. Kampanyasında, 7 Ekim öncesindeki güvenlik açıklarının sorumlularından hesap sorulmasını istiyor.

Eisenkot'un asker olan oğlu, Gazze'ye yönelik saldırıların ilk aylarında hayatını kaybetti. Eisenkot daha sonra Netanyahu'nun 7 Ekim dönemindeki yönetimine karşı çıkarak kabinedeki görevinden ayrıldı.

Muhalefetteki diğer isimler arasında eski başbakan Naftali Bennett ve Avigdor Lieberman bulunuyor. Askeri geçmişi olan, sol eğilimli Yait Golan da Netanyahu karşısındaki siyasi aktörlerden biri.

Bu isimlerin aynı hükümette yer alıp almayacağı henüz belli değil. Netanyahu'ya karşı olmaları, aralarındaki siyasi farklılıkların giderildiği veya ortak bir hükümet programında uzlaşıldığı anlamına gelmiyor.

Çoğunluk hesabında Arap partilerinin yeri

İsrail'de hükümetler, farklı partilerin bir araya gelmesiyle kuruluyor. Parlamentonun yarısını aşan 61 sandalyelik destek eşiği, seçimde en fazla oyu almanın ötesinde bir ortaklık arayışını gerektiriyor.

Seçimde Arap partileri iki ayrı blokla yer alıyor. Bu partilerin hükümete katılması veya dışarıdan destek vermesi konusunda oluşacak tutumlar, çoğunluk arayışının bir başka başlığını oluşturuyor.

Netanyahu ya da Eisenkot'un etrafındaki bloklardan biri gerekli desteği toplarsa, hükümet kuruluş süreci bu ittifak üzerinden ilerleyebilir. Hiçbiri çoğunluk sağlayamazsa, azınlık hükümeti seçeneği de gündeme gelebilir; ancak bu yolun uygulanıp uygulanamayacağı henüz açık değil.

Hükümet kurulamazsa yeniden seçim yapılması söz konusu. Böyle bir durumda Netanyahu'nun geçici başbakan olarak görevini sürdürmesi mümkün; dolayısıyla seçim günü, yönetimin el değiştireceği tarih olmak zorunda değil.

Herzog'un görevlendirmesi ikinci aşamayı açacak

İlk sonuçların yerel saatle 22.00'den itibaren duyurulması, kesin sonuçların ise 4 Kasım 2026'da ilan edilmesi bekleniyor. İlk açıklamalarla resmi sonuç takvimi, hükümetin kurulması sürecinden ayrı aşamalar oluşturuyor.

Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, parti liderleriyle yapacağı görüşmelerin ardından hükümet oluşturma ihtimalini en yüksek gördüğü isme görev verecek. Bu nedenle görüşmelerde açıklanacak destekler, yalnızca partilerin sandalye sayıları kadar önem taşıyacak.

İlk görevlendirilen liderin başarısız olması durumunda Herzog başka bir isme yönelebiliyor. İkinci girişim de sonuç vermezse milletvekilleri üçüncü bir adayın görevlendirilmesini isteyebiliyor; bu aşamada da hükümet oluşturulamazsa yeniden sandık gündeme geliyor.

İsrail, 2019–2022 döneminde beş kez genel seçime gitti ve partiler hükümet ortaklıkları konusunda tekrar tekrar anlaşmazlık yaşadı. Bu geçmiş, oylamanın ardından hükümet kurma görüşmelerinin ayrı bir siyasi süreç olarak izlenmesi gerektiğini gösteriyor.

Görüşmeler bir ayı aşabilir; mevcut takvim hükümetin hangi gün kurulacağını ortaya koymuyor. Seçimin ardından belirleyici gelişmeler, kesin sandalye dağılımı, liderlerin açıklayacağı ortaklık tercihleri ve Herzog'un vereceği görev olacak.