Facia göz göre göre geldi: Fabrika işçi mezarlığına döndü

HABAŞ patlamasında, İzmir Aliağa’daki demir çelik tesisinde 17 işçinin öldüğü bildirildi. 13 yaralıdan ikisinin durumu ağır.

Patlamanın sıvı çelik dökümü sırasında tavan vincinin koparak ark ocağına düşmesiyle meydana gelmiş olabileceği değerlendiriliyor. Olaydan sonra fabrikada yangın çıktığı, tesisten yoğun duman yükseldiği ve bölgeye sağlık ile itfaiye ekiplerinin sevk edildiği aktarıldı.

Vinç ve ark ocağı inceleniyor

İlk bilgiler, soruşturmanın çelik üretiminin en riskli aşamalarından biri olan sıvı metal taşıma ve döküm sürecine yoğunlaşacağını gösteriyor. Tavan vinci, ark ocağı ve bakım kayıtları, patlamanın teknik nedeninin anlaşılması için kritik başlıklar olarak öne çıkıyor.

Olayın ardından müfettişlerin görevlendirildiği ve Menemen Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülen soruşturma kapsamında 5 kişinin gözaltına alındığı öğrenildi. Ayrıca Aliağa Devlet Hastanesi önünde açıklama yapmak isteyen Ege İşçi Birliği sözcüleri Yücel Memiş ve Sonay Tezcan’ın polis tarafından gözaltına alındığı bildirildi.

Görgü tanığı Deniz Ülker, patlamanın şiddetini “Sanki yer kabuğu altımızdan kaydı, ben deprem zannettim” sözleriyle anlattı. Fabrikada tır şoförü olarak çalışan Turan İlbay ise aracını tesisten çıkarmak üzereyken patlama olduğunu ve “Bomba etkisinde bir patlama oldu” dedi.

Üç haftalık ölüm zinciri

Birleşik Metal-İş, HABAŞ’ta son üç haftada üçüncü ölümlü iş kazasının yaşandığını belirterek üretimin işçilerin can güvenliği sağlanana kadar durdurulmasını istedi. Sendika, önceki iki ölümden sonra işverenin hangi önlemleri aldığı ve kamu kurumlarının denetim görevini yerine getirip getirmediğinin ortaya çıkarılması gerektiğini savundu.

Kaynakta yer alan bilgilere göre 5 Kasım’da taşeron işçi Eyüp Eğinli, iş makinesi lastiğine hava basıldığı sırada lastiğin patlaması sonucu hayatını kaybetti. 21 Ekim’de ise taşeron Akyaka firmasında çalışan Hakan Doğan, merdivenden 8 metre yükseklikten düşerek yaşamını yitirdi.

HABAŞ tesislerinde önceki yıllarda da ölüm ve ağır yaralanmayla sonuçlanan kazalar kayda geçti. 2018’de Hasan Bostancı’nın toz toplama bacasından düşerek öldüğü, 2020’de Şaban Karaca’nın çelik bloklar arasında sıkıştığı, 2024’te Kemal Özdemir’in limanda metal bobin altında kaldığı aktarıldı.

Yargı süreçleri de tesisin güvenlik sicilini tartışmanın merkezine taşıdı. Kadir Özdemir’in 10 metre yükseklikten düşerek öldüğü dosyada mahkemenin HABAŞ’ı yüzde 70 oranında asli kusurlu bulduğu, Raif Çatan dosyasında ise denize düşme riskine ilişkin tutanaklara rağmen önlem alınmadığının dile getirildiği belirtildi.

Soruşturma üretim kararını belirleyecek

İşçiler, kaynakta aktarıldığına göre bakım ve revizyonların üretim durmasın diye ertelendiğini, arızaların geçici çözümlerle kapatıldığını ve eski ekipmanla yeni hatlar kurulduğunu uzun süredir söylüyor. Bu iddialar henüz resmi inceleme sonuçlarıyla doğrulanmış değil; soruşturmanın teknik raporları bu nedenle belirleyici olacak.

HABAŞ için ilk eşik, patlamanın münferit bir ekipman arızası mı yoksa bakım, denetim ve taşeron çalışma düzeniyle bağlantılı daha geniş bir sorun mu olduğunun belirlenmesi. İlk senaryoda soruşturma teknik sorumluluklara daralabilir; ikinci senaryoda üretimin durdurulması, yönetim sorumluluğu ve kamu denetimi tartışması büyüyebilir.

Demir çelik sektörü açısından olay, sıvı metal, vinç, pota ve ark ocağı operasyonlarında denetim zincirinin nasıl işlediğine ilişkin daha geniş bir baskı yaratabilir. Taşeron işçilerin eğitim, vardiya, bakım ve iş güvenliği süreçlerindeki konumu da soruşturmanın seyrine göre yeniden gündeme gelebilir.

Küresel çelik piyasasına olası etki, tesis kapasitesi, üretim duruşunun süresi ve sevkiyat planları açıklanmadan ölçülemez. Kısa vadede izlenecek başlıklar resmi ölüm ve yaralı teyidi, müfettiş raporu, savcılık işlemleri, HABAŞ’ın açıklaması ve üretimin devam edip etmeyeceği olacak.