Emekli maaşının asgari ücret seviyesine çıkarılması için kanun teklifi

Meclis’e sunulduğu bildirilen teklif, en düşük emekli aylığı için net asgari ücret tabanı ve ücret artışlarına otomatik uyarlama öngörüyor.

SSK ve BAĞ-KUR kapsamındaki emeklileri ilgilendiren düzenleme, yalnızca aylık ödemeler için değil, bayram ikramiyeleri için de asgari ücrete bağlı bir alt sınır hedefliyor. Aktarılan gerekçeye göre, her bir ikramiyenin tutarı net asgari ücretin yarısının altında kalamayacak.

Girişim, Erdoğan ve kabine üyelerinin emeklilerin koşullarını iyileştirmeye yönelik çalışma yürütüldüğünü açıkladığı bir dönemde gündeme geldi. Ancak sunulan teklifin bu açıklamalarla bağlantısı, hükümet tarafından desteklenip desteklenmediği ve kim tarafından hazırlandığı verilen bilgilerden anlaşılmıyor.

Asgari ücret aylıklara ölçüt oluyor

Teklifin gerekçesinde, 5,5 bin sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununda değişiklik yapılmasının amaçlandığı belirtiliyor. Önerilen çerçevede malullük, yaşlılık ve ölüm kapsamında dosya başına yapılan ödemeler için yürürlükteki net asgari ücret esas alınacak.

Bu bağlantının ikinci ayağını, asgari ücret yükseldiğinde emekli aylığı alt sınırının da bekleme olmaksızın güncellenmesi oluşturuyor. Dolayısıyla öneri, yalnızca mevcut ödeme düzeyinin artırılmasını değil, sonraki ücret değişikliklerinin tabana nasıl aktarılacağını da düzenlemeyi amaçlıyor.

Kapsamın dosya üzerinden tarif edilmesi, hak sahiplerine yapılacak ödemenin anlaşılması açısından önemli bir ayrıntı. Aktarılan gerekçe, özellikle ölüm aylıklarında dosyadaki toplam tutarın hak sahipleri arasında nasıl paylaştırılacağını açıklamıyor; bu nedenle öneriyi her kişiye ayrı ayrı net asgari ücret ödeneceği şeklinde okumak mümkün değil.

Kök aylık ve Hazine tamamlaması

Gerekçede mevcut sistemin dayanağı olarak, kanuna 2019 yılında eklenen ek 19. madde gösteriliyor. Bu düzenlemeyle aylıklara bir ödeme tabanı getirildiği ve düşük kalan tutarların Hazine katkısıyla tamamlandığı ifade ediliyor.

Teklifi savunanların itirazı, bu tamamlamanın kök aylığı aynı düzeye çıkarmamasına dayanıyor. Gerekçede, kök aylık düşük kaldığında yapılan artışın emeklinin eline geçen toplam ödemeyi değiştirmeyebildiği ileri sürülüyor; ancak bu durumdan etkilenenlerin sayısını doğrulayacak bir hesaplama paylaşılmıyor.

Öneri, asgari ücretin altında bulunan kök aylıklar için de uyarlama yapılmasını hedefliyor. Böylece gerekçede birbirinden ayrı iki müdahale tarif ediliyor: ödenen toplam tutara alt sınır konulması ve bu ödemenin temelindeki aylığın yeniden düzenlenmesi.

Metin, emeklilerin geçim sıkıntısını enflasyon ve temel ihtiyaç fiyatlarındaki yükselişle ilişkilendiriyor. Sosyal devlet ve sosyal güvenlik hakkına ilişkin anayasal hükümlere de dayanılıyor; bunlar teklifin hukuki ve siyasi gerekçeleri olarak sunuluyor, düzenlemenin kabul edildiğini veya uygulanmaya başladığını göstermiyor.

İkramiyeler ve uygulama takvimi belirsiz

Yılda iki defa yapılan bayram ikramiyesi ödemeleri de aynı referansa bağlanmak isteniyor. Teklif bu haliyle yasalaşırsa, her ödeme için net asgari ücretin yarısı bir taban oluşturacak; ücretteki değişiklik ikramiyenin asgari tutarını da etkileyecek.

Bu yapı kabul edilirse emeklilerin asgari gelir güvencesi ile ücret kararları arasında doğrudan bir bağlantı kurulmuş olacak. Buna karşılık aylıkların ve ikramiyelerin birlikte güncellenmesinin kamu kaynakları üzerindeki etkisini ölçmek için yararlanıcı sayısı, mevcut ödeme düzeyleri ve finansman hesabı gerekiyor.

Paylaşılan bilgilerde güncel en düşük aylık ve net asgari ücret tutarları bulunmadığından, önerinin kişi başına kaç liralık fark yaratacağı hesaplanamıyor. Benzer şekilde, Hazine katkısının ne ölçüde değişeceği ve kök aylık uyarlamasının maliyeti konusunda da rakam verilmiyor.

Teklifin sunulmuş olması, emeklilerin ödeme hakkının değiştiği anlamına gelmiyor. Uygulamanın kapsamını belirleyecek noktalar arasında kabul edilecek nihai hükümler, yürürlük tarihi ve aylıklarla ikramiyeler için öngörülecek geçiş düzenlemeleri bulunuyor; bu ayrıntılar aktarılan metinde yer almıyor.