DİSK-AR raporu: Geniş tanımlı işsiz sayısı 12 milyon 762 bine ulaştı

DİSK-AR, Eylül 2026’da geniş tanımlı işsizlik oranını %31,2 olarak hesaplarken dar tanımlı oranın aynı ayda yüzde 8,4 olduğunu bildirdi.

Rapordaki karşılaştırma, resmi göstergedeki gerilemeye karşılık daha kapsamlı ölçümün yükseldiğini gösteriyor. DİSK-AR’ın hesaplamasında geniş tanımdaki kişi sayısı, önceki yılın aynı ayına göre 423 bin artarak 12 milyon 762 bine çıktı; dar tanımdaki sayı ise 3 milyon 26 binden 2 milyon 967 bine indi.

Türkiye Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu Araştırma Merkezi (DİSK-AR), değerlendirmesini TÜİK ile İŞKUR’un verilerine dayandırdı. Eylül 2026 dönemini ele alan rapor, işsizliğin kapsamına ilişkin farklılıkları, kadınlarla erkekler arasındaki ayrışmayı ve işsizlik ödeneğine erişimi birlikte inceliyor.

İki ölçüm arasındaki mesafe açılıyor

DİSK-AR’ın aktardığı seride, mevsimsellikten arındırılmış dar tanımlı oran Eylül 2024 ve Eylül 2025 dönemlerinde %8,5 düzeyindeydi. Eylül 2026’da %8,4’e inen bu göstergeye karşılık geniş tanımlı oran, iki yıl önceki yüzde 27,5 seviyesinden yüzde 31,2’ye yükseldi.

Kişi sayıları da aynı ayrışmayı gösteriyor: Raporda dar kapsamlı ölçüm Eylül 2024 için 3 milyon 36 bin olarak veriliyor. Geniş kapsamlı hesaplama ise aynı tarihteki 11 milyon 4 binden Eylül 2025’te 12 milyon 339 bine, son dönemde 12 milyon 762 bine ulaşıyor.

Merkeze göre, geniş tanımdaki artış iki yıllık karşılaştırmada 1 milyon 758 bin kişiyi buldu. İki oranın arasındaki mesafe de Ocak 2022’de yaklaşık 11 yüzde puanıyken Eylül 2026’da 22,8 yüzde puanına çıktı.

Bu farkı okumak için ölçümlerin kimi kapsadığını ayırmak gerekiyor. Rapordaki açıklamaya göre dar tanım, önceki dört haftada etkin biçimde iş arayan ve iki hafta içerisinde işe başlayabilecek kişileri içeriyor.

Geniş ölçüm ise yalnızca bu grubu saymıyor; yetersiz süre çalışanları ve potansiyel işgücünü de hesaba katıyor. DİSK-AR, çalışabilecek durumda olup arayışını sürdürmeyenlerle iş bulma umudunu kaybedenleri de bu kapsamda değerlendiriyor.

Rapor, haftalık çalışma süresi 40 saatin altında kalan ve daha uzun çalışmayı isteyenlerin sayısını 4,3 milyon olarak veriyor. Merkez ayrıca 5,5 milyon kişinin iş bulma umudunu kaybettiğini belirtiyor; bu grubun sınıflandırılması, geniş göstergenin bileşimini anlamak açısından önem taşıyor.

Kadınlarda geniş oran yüzde 40,4’e ulaşıyor

DİSK-AR’ın cinsiyet ayrımındaki hesaplamasında geniş kapsamlı oran kadınlar için yüzde 40,4, erkekler için yüzde 25,6 oldu. Aradaki 14,8 yüzde puanlık mesafeye karşılık dar kapsamlı oranlar kadınlarda yüzde 11,3, erkeklerde yüzde 6,9 olarak aktarıldı.

Geniş ölçümdeki kişi sayıları ise birbirine yakın: Kadınlarda 6 milyon 382 bin, erkeklerde 6 milyon 380 bin. Dar ölçümde kadınların sayısı 1 milyon 353 bin, erkeklerin sayısı 1 milyon 614 bin olarak veriliyor.

Rapordaki birleşik göstergeler de farklı bir dağılıma işaret ediyor. İşsizlerle süre bakımından eksik çalışanları birlikte ele alan oran kadınlarda yüzde 23,1, erkeklerde yüzde 19,1; işsizlerle potansiyel işgücünü birleştiren oran ise sırasıyla yüzde 31,3 ve yüzde 14,3 olarak hesaplanıyor.

İşsizlik ödeneğinde kapsam sınırlı kalıyor

DİSK-AR, TÜİK’in dar tanımdaki 2 milyon 967 bin kişilik işsiz sayısını, İŞKUR’un aynı dönem için bildirdiği 484 bin 949 ödenek alıcısıyla karşılaştırıyor. Bu hesaplamada ödeme alanların payı yüzde 16,3 olurken ödeme almayanların payı yüzde 83,7’ye ulaşıyor.

Merkez, yaklaşık 2,5 milyon işsizin bu destekten yararlanmadığını belirtiyor. Ancak aktarılan bulgular, ödeme almayanların kaçının başvuru yaptığını veya hangi gerekçelerle kapsam dışında kaldığını açıklamıyor; dolayısıyla bu karşılaştırma tek başına başvuruların reddedilme oranını göstermiyor.

Sonraki dönemlerde dar ölçüm gerilerken geniş ölçüm yükselmeyi sürdürürse, resmi orandaki düşüş işgücünün tamamında iyileşme olarak okunamayacak. Geniş göstergenin de gerilemesi halinde ise değişimin daha fazla çalışma süresinden mi, iş bulmaktan mı yoksa işgücüne katılımdan mı kaynaklandığını ayırmak gerekecek.