Ankara-Bakü hattında kritik temas: Aliyev’le Erdoğan’dan görüştü

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, İlham Aliyev’i Ankara’daki Türk Devletleri Teşkilatı zirvesine davet ederek ikili ilişkileri görüştü.

Telefon görüşmesinde Erdoğan, iki ülkenin kardeşlik bağlarına dayanarak ortak çalışmalarını geliştireceğini söyledi. Azerbaycan’ın bağımsızlığının 35. yılını da kutlayan Erdoğan’ın daveti, Ankara’nın ev sahipliği yapacağı Türk Devletleri Teşkilatı 13. Zirvesi için iletildi.

Liderlerin gündeminde iki ülke arasındaki ilişkilerin yanı sıra uluslararası ve bölgesel meseleler vardı. Temas, başörtüsü tartışmaları ve Türkiye’den gelen açıklamalara Azerbaycan’daki siyasi çevrelerin verdiği karşılıkların ardından gerçekleşti; görüşmeye ilişkin aktarılan bilgilerde bu anlaşmazlıkların ele alındığı belirtilmedi.

Başörtüsü tartışması siyasi açıklamalara yansıdı

Karşılıklı açıklamalarda eğitimde başörtüsü kullanımı öne çıktı. Erdoğan, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’ndaki 22 Eylül tarihli konuşmasında, okullarda başörtüsüne getirilen yasakları kadın haklarına yönelik bir saldırı olarak nitelendirdi; ancak herhangi bir ülkeyi açıkça hedef göstermedi.

Aliyev ise 4 Ekim’de yaptığı konuşmada, başka ülkelerin Azerbaycan’ın yaşam biçimine ve dış politika tercihlerine müdahale etmesine karşı çıktı. “Dış politikamıza kimse karışamaz” diyen Aliyev de sözlerinin muhatabı olarak bir ülkenin adını vermedi.

Bu nedenle iki liderin sözlerini birbirlerine verilmiş doğrudan yanıtlar olarak değerlendirmek, açıklamaların açık içeriğinin ötesine geçiyor. Her iki konuşmada da ülke adı kullanılmaması, siyasi mesajların muhatabı konusunda kesin bir sonuca varmayı sınırlıyor.

Tartışma, Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Oktay Saral’ın 13 Ekim tarihli paylaşımıyla daha açık bir karşılıklı suçlama boyutu kazandı. Saral, Azerbaycan’daki başörtülü öğrencilerin eğitimden mahrum bırakıldığını savunarak buna karşı çıkarken, AK Parti’den milletvekilleri de yasağa tepki gösteren açıklamalar yaptı.

Parti açıklaması ve büyükelçilik yanıtı

Aliyev’in başında bulunduğu Yeni Azerbaycan Partisi, Türkiye’de Azerbaycan’a karşı bir dezenformasyon faaliyeti yürütüldüğünü ileri sürdü. Parti, bu suçlamanın kapsamına AK Parti milletvekilleriyle birlikte cumhurbaşkanı başdanışmanı unvanına sahip bir kişinin açıklamalarını da dahil etti.

Bu ifadeler, partinin tartışmaya ilişkin değerlendirmesini yansıtıyor; açıklamalarda dezenformasyon bulunduğunu bağımsız olarak ortaya koyan bir tespit niteliği taşımıyor. Benzer şekilde Saral’ın öğrencilerin eğitim hakkına ilişkin sözleri de kendisine atfedilen bir iddia olarak değerlendirilmek zorunda.

Diplomatik tepkinin bir başka odağında Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın Bakü ziyareti vardı. Asya’da İşbirliği ve Güven Artırıcı Önlemler Konferansı için şehirde bulunan Fidan hakkında yayımlanan bir habere Türkiye’nin Bakü Büyükelçiliği itiraz etti ve haberin içeriğini yalanladı.

Büyükelçilik, söz konusu ifadelerin Azerbaycan kamuoyunu Türkiye aleyhine yönlendirmeyi amaçladığını savundu. Haber daha sonra yayından kaldırıldı; bu gelişme, iddiaları doğrulayan ya da büyükelçiliğin açıklamasının ötesinde uyuşmazlığı çözen bir bulgu olarak değerlendirilemez.

Ankara zirvesi için açık davet

Güvenlik alanında ise Azerbaycan Başsavcılığı, Türkiye’den yedi kişi için arama kararı alındığını duyurdu. Başsavcılık bu adımı dini radikalizm ve aşırıcılıkla mücadele gerekçesine bağladı; açıklanan gerekçe, haklarında karar verilen kişilerin suçluluğunu gösteren bir yargı hükmü değil.

Erdoğan’ın telefon görüşmesindeki mesajı, bu karşılıklı açıklamalardan farklı olarak iş birliğinin geliştirilmesine odaklandı. Ancak zirve daveti, tartışmalı başlıkların çözüldüğüne ya da tarafların birbirlerinin suçlamalarını kabul ettiğine ilişkin bir açıklama içermiyor.

Aliyev daveti kabul ederse Ankara’daki zirve, liderlere doğrudan temas için yeni bir fırsat sunabilir. Görüşmeye ilişkin aktarılan bilgilerde katılım teyidi veya zirvenin kesin tarihi bulunmadığından, davet ile kesinleşmiş bir ziyaret programını birbirinden ayırmak gerekiyor.