ABD’nin Rus gazını Avrupa’ya yeniden satma önerisi tepki çekti

ABD, yetkililerin aktardığına göre, Rus gazı satışını enerji ateşkesi için öneriyor; Avrupa ise bağımlılığın yenilenmesine karşı çıkıyor.

ABD'li, Avrupalı ve Ukraynalı yetkililere dayandırılan öneri, Ukrayna güzergâhındaki sevkiyatın Amerikan aracılığıyla yeniden başlamasını içeriyor. Washington böylece Moskova'ya ekonomik bir karşılık sunarak Ukrayna'nın enerji tesislerine yönelik saldırıları durduracak bir düzenleme sağlamayı amaçlıyor; ancak aktarımda bulunan yetkililer Rusya'nın girişimi henüz kabul etmediğini belirtiyor.

Öneri, gaz ticaretinin yeniden kurulmasıyla savaşta karşılıklı sınırlama arasında bağ kuruyor. ABD'li müzakereciler, Avrupa pazarından yeniden gelir elde etme olanağının Vladimir Putin açısından teşvik oluşturacağını savunurken Avrupalı yetkililer aynı ticari ilişkinin güvenlik bakımından yeniden bağımlılık yaratmasından kaygı duyuyor.

Amerikan aracısı ve bloke hesap

Yetkililerin anlatımına göre ABD Başkanı Donald Trump'ın temsilcileri Jared Kushner ve Steve Witkoff, eylüldeki Moskova ve Kiev temaslarında bu seçeneği ele aldı. Tasarlanan modelde Rusya kaynaklı gazı Avrupalı müşterilere bir Amerikan şirketinin satması öngörülüyor; şirketin kimliği ise belirtilmiyor.

Üst düzey bir ABD'li yetkili, Rusya'ya ait satış gelirlerinin başka bir ülkedeki bloke hesapta biriktirilmesinin önerildiğini aktarıyor. Beyaz Saray'ın bu yöntemle paranın savaş harcamalarına aktarılmasını engellemek istediği belirtiliyor; hesabın bulunduğu ülke, denetim düzeni ve paranın hangi koşullarda kullanılabileceği açıklanmıyor.

Planın Kiev'e sunduğu ekonomik karşılık ise boru hatlarından geçiş için alınacak ücretler. Ocak 2025'te akışın kesildiği Ukrayna güzergâhının yeniden kullanılması, anlaşma sağlanırsa ülkeye transit geliri getirebilir; ancak aktarılacak gaz miktarı ve ücret tarifesi hakkında bilgi bulunmuyor.

Amerikan aracının devreye girmesi, öneriyi aktaran yetkililerce yaptırımlardan kaynaklanan engelleri aşmanın bir yolu olarak sunuluyor. Bununla birlikte, satıcının değişmesinin ithalatı hukuken mümkün kılacağına ilişkin bir düzenleme veya istisna belirtilmediği için ticari modelin uygulanabilirliği belirsizliğini koruyor.

Avrupa'nın itirazı arzdan daha geniş

Avrupa'nın yaklaşımında kısa vadeli tedarik ihtiyacı ile uzun vadeli güvenlik tercihi ayrışıyor. Washington öneriyi enerji maliyetlerini hafifletebilecek bir seçenek olarak sunarken, görüşleri aktarılan Avrupalı yetkililer Rusya'ya yeniden bağlanmanın izlenen enerji politikasıyla uyuşmadığını söylüyor.

Avrupa Birliği Enerjiden Sorumlu Komisyon Üyesi Dan Jørgensen, ekimde yaptığı ve makamının sonradan doğruladığı belirtilen açıklamada, Rus gazına uygulanan yasağın kalıcılığını savundu. Jørgensen'in barış sonrasında da Rusya'yı güvenilir bir tedarikçi olarak görmeyeceğini belirtmesi, itirazın yalnızca savaşın sürmesine bağlı olmadığını gösteriyor.

Ukrayna güzergâhındaki akışın kesilmesi, Rusya'dan Avrupa'ya tüm sevkiyatın durduğu anlamına gelmiyor. Gaz, sıvılaştırılmış doğal gaz tankerleriyle ve Macaristan ile Slovakya'ya tedarik sağlayan TürkAkım üzerinden ulaşmayı sürdürüyor; öneri, kapalı bir güzergâhı mevcut ticarete yeniden eklemeyi hedefliyor.

Yetkililer, gerekli siyasi ve hukuki mutabakatın oluşması halinde Ukrayna'daki hatların kısa sürede kullanılabileceğini ileri sürüyor. Buna karşılık Eylül 2022'deki patlamalarda hasar alan Kuzey Akım hatlarının açılmasının daha uzun süreceği aktarılıyor; hiçbir güzergâh için doğrulanmış bir işletmeye alma takvimi verilmiyor.

Ateşkesin sınavı saldırıların durması

Görüşmeleri aktaran yetkililere göre Kiev, ekimde Rus rafinerilerine yönelik operasyonlara yaklaşık iki hafta ara verdi, ancak bu sırada Ukrayna'nın enerji tesislerine saldırılar sürdü. Ukrayna'nın 30 Ekim'de rafinerilere yönelik saldırılara dönmesinin ardından enerji tesislerini kapsayan karşılıklı bir durdurma düzenlemesi yeniden gündeme geldi.

Kasım ortasında Abu Dabi'de ABD, Rusya ve Ukrayna temsilcilerinin görüşmesi planlandığı aktarılıyor; kesin tarih veya üzerinde uzlaşılmış bir metin belirtilmiyor. Gaz akışı ve saldırıların durması birlikte sağlanırsa Kiev transit geliri kazanabilir, alıcılar ek tedarike erişebilir; bunun fiyatlara etkisi ise açıklanmayan hacim ve sözleşme koşullarına bağlı olacaktır.

Avrupa'nın onayı alınamazsa Amerikan aracılı satış modeli de açıklanan biçimiyle ilerleyemeyebilir. Diplomatların dile getirdiği daha acil risk ise saldırıların sürmesi halinde Ukrayna kentlerinde uzayan elektrik kesintileri yaşanması; müzakerelerin somut ölçütü, ticari önerinin karşılıklı güvenlik taahhütlerine dönüşüp dönüşmeyeceği olacak.