Yunanistan ve Mısır’dan ortak adım: Libya mutabakatına karşı diplomatik hamle

Yunanistan, Mısır ile MEB sınırını doğuya genişletme görüşmeleri için uzlaşı sağlandığını bildirdi; öneri Rodos'un doğusundaki suları kapsıyor.

Yunan tarafının açıklamasına göre Dışişleri Bakanı Yorgos Gerapetritis, Mısır Dışişleri Bakanı Badr Abdelatty ile telefon üzerinden görüştü. Bakanların mutabakatı, mevcut sınırlandırmanın ötesindeki alanlar için müzakere başlatılmasına yönelik; açıklama, yeni bir deniz sınırının kabul edildiği anlamına gelmiyor.

Önerinin odağında, Türkiye'nin kendi deniz yetkisi kapsamında değerlendirdiği alanlar bulunuyor. Bu nedenle görüşmeler yalnızca Atina ile Kahire arasındaki ikili düzenlemeyi değil, Doğu Akdeniz'de Türkiye ve Libya'nın da taraf olduğu deniz sınırı uyuşmazlığını ilgilendiriyor.

2020 sınırının doğusu gündemde

Yunanistan ile Mısır, uzun süren görüşmelerin sonucunda Ağustos 2020'de bir deniz sınırlandırma anlaşmasına imza attı. Bu düzenleme, Türkiye ile Libya arasında 2019'da yapılan deniz yetki alanlarına ilişkin mutabakatın ardından geldi.

Mevcut anlaşmanın coğrafi kapsamı, 26. meridyen ile 28. meridyen arasında kalan münhasır ekonomik bölgeyi (MEB) içeriyor. Yeni müzakere girişimi ise bu çerçevenin doğu ucunu aşan alanları ele almayı amaçlıyor; dolayısıyla gündemdeki değişiklik, anlaşmanın kapsadığı coğrafyanın genişletilmesi.

28. meridyen Rodos üzerinden geçiyor ve önerilen genişleme bu çizginin doğusuna yöneliyor. Daha doğudaki Meis Adası da tartışmanın ilgili olduğu hatta yer alıyor; ancak genişletilmiş sınırın hangi koordinatlardan geçeceği henüz açıklanmış değil.

Mevcut sınır ile önerilen sınır arasındaki ayrım, görüşmelerin kapsamını anlamak açısından belirleyici. Bakanların müzakerelere ilişkin uzlaşısı, genişletmenin nerede sonlanacağını veya tarafların hangi teknik çizgi üzerinde anlaşacağını tek başına ortaya koymuyor.

Adaların etkisi anlaşmazlığın merkezinde

Kimliği açıklanmayan bir diplomatik kaynak, 2020 düzenlemesini Yunanistan ve Mısır'ın adalara deniz sınırlandırmasında etki tanınması gerektiği yönündeki yaklaşımının yansıması olarak değerlendirdi. Aynı kaynak, Türkiye ile Libya arasındaki mutabakatın bu yaklaşımı dikkate almadığını öne sürdü; bu, taraflardan birinin hukuki değerlendirmesi niteliğinde.

Diplomatik kaynaklar, Mısır'ın geçmişte Türkiye ile gerilim yaratmamak için sınırlandırmayı doğuya taşımaya mesafeli durduğunu da ileri sürdü. Kahire'nin önceki tutumuna atfedilen bu gerekçe, Mısır makamlarının doğrudan açıklamasıyla doğrulanmış değil.

Yunan tarafının aktardığına göre iki bakan, telefon görüşmesinde Libya parlamentosunun onay kararına da karşı çıktı. Böylece görüşmede, ikili deniz sınırı müzakereleri ile Libya'daki karara yönelik itiraz birlikte gündeme geldi; onay kararının hukuki kapsamı ise açık değil.

Diplomatik kaynaklar, teknik heyetlerin ilerleyen dönemde temas kurmasının beklendiğini belirtti. Kaynaklar ayrıca müzakerelerin Türkiye ve Libya'ya diplomatik mesaj verme amacı taşıdığını söyledi; bu amaç, iki hükümetin ortak ve doğrudan açıklamasıyla teyit edilmiş değil.

Atina yaptırım seçeneğini uluslararasılaştırmak istiyor

Atina yönetimi, Türkiye ve Libya hakkında değerlendirilebilecek yaptırımları ve bunların sonuçlarını Avrupa Birliği (AB) ile Birleşmiş Milletler gündemine taşımayı planladığını açıkladı. Yunan yetkililer, AB kurumları ve üye devletler arasında ortak bir tutum oluşturulmasına önem verdiklerini belirtti.

Bu açıklama, yaptırımların kabul edildiğini veya herhangi bir uluslararası kurumun uygulama kararı aldığını göstermiyor. Olası tedbirlerin kapsamı, hedefleri ve hangi takvimle ele alınacağı da henüz açıklanmış değil.

Teknik görüşmeler başlarsa, ilk somut gösterge doğuya genişletmenin kapsamına ilişkin tarafların ortaya koyacağı öneriler olacak. Yaptırım girişiminin ilerlemesi halinde ise Atina'nın talebi ile AB ve Birleşmiş Milletler düzeyinde alınabilecek kararlar arasındaki ayrım önem taşıyacak; müzakere süreci ile yaptırım arayışı aynı aşamada değil.