Washington’dan Kiev’e teklif: Donbas’ı ver, NATO’ya gir

Zelenski, ABD'li temsilcilerin Donbas'tan çekilme karşılığında NATO üyeliğini gündeme getirdiğini söyledi; Washington öneriyi doğrulamadı.

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski'nin aktardığı seçenek, Kiev'in güvenlik arayışıyla toprak üzerindeki haklarını aynı pazarlıkta buluşturuyor. Ancak anlatılan görüşme, üzerinde uzlaşılmış bir teklif anlamına gelmiyor: ABD'nin resmi teyidi bulunmazken Kremlin de bu öneriye ilişkin açıklama yapmış değil.

Zelenski, cumartesi gazetecilere konuşurken ABD Başkanı Donald Trump adına görüşmeleri yürüten Steve Witkoff ve Jared Kushner'in bu olasılığı Abu Dabi'de dile getirdiğini belirtti. Ukrayna liderinin aktardığı soru şuydu: "Ukrayna NATO'ya katılırsa Donbas'tan çekilir mi?" Açıklama, müzakerecilerin hangi seçeneği tartıştığını gösteriyor; Washington'ın bağlayıcı taahhütte bulunduğunu ortaya koymuyor.

Kiev'in güvenlik şartları ve halkoylaması

Zelenski, ülkesinin topraklarından feragat etmeyeceği tutumunu korurken belirli koşullarda halkoylaması seçeneğinden söz etti. Onun açıklamasına göre, kapsamlı güvenlik taahhütleri içeren, Ukrayna'nın güçlü ordusunu sürdürmesine izin veren ve yeniden inşayı finanse eden bir anlaşma sağlanırsa, üyelik karşılığında toprak tavizi seçmene götürülebilir.

Bu koşullu yaklaşım, Kiev'in öneriyi kabul ettiği anlamına gelmiyor. Zelenski, müttefiklerin daha önce böyle bir seçenek sunmadığını belirtirken düzenlemenin başka çatışmalara zemin hazırlayabileceği uyarısını da yaptı. Dolayısıyla halkoylaması ihtimali, açıklanan bir takvimden ziyade daha geniş bir anlaşmanın şartlarına bağlı duruyor.

Ukrayna, geniş çaplı Rus işgalinin başladığı 2022 yılının eylül ayında ittifaka başvurdu. Kiev açısından üyelik, ileride yaşanabilecek saldırıları caydıracak bir güvence niteliğinde. Buna karşılık müttefikler savaş sürerken kabul konusunda birleşmiş değil; Polonya ve Litvanya destek verirken bazı ülkeler önce çatışmaların bitmesini istiyor.

Trump daha önce Ukrayna'nın üyelik hedefini bırakması gerektiğini söylemişti. York Üniversitesi'nden siyaset bilimci Chris Featherstone, aktarılan öneriyi Washington'ın önceki yaklaşımından ayrışma olarak değerlendiriyor. Featherstone'a göre üyeliğin sağlayabileceği güvenlik, Kiev açısından egemenlik ve toprak kaybının bedeliyle birlikte ele alınmalı; ABD'nin müttefikleri ikna edip edemeyeceği de belirsiz.

Moskova'nın talepleri Donbas'ı aşıyor

Moskova'nın dile getirdiği koşullar, Kiev'in aradığı güvencelerle çatışıyor. Rusya, Ukrayna'nın tarafsız kalmasını, ittifak hedefini terk etmesini ve ordusunun kapasitesini azaltmasını istiyor. Ukrayna'da Batılı birliklerin ya da barışı korumakla görevlendirilecek askerlerin bulunmasına da karşı çıkıyor.

German Marshall Fund uzmanı Ian Lesser, öneri teyit edilirse bunun Washington'ın Ukrayna'dan toprak konusunda uzlaşma bekleyen yaklaşımını görünür kılacağını düşünüyor. Ancak Lesser'a göre Moskova'nın NATO boyutunu kabul etmesi zor; ittifak içinde de itirazlar çıkabilir. Bu değerlendirme, anlaşma olasılığına ilişkin bir uzman görüşü, Rusya'nın son teklife verdiği resmi yanıt değil.

Rasmussen Global Jeopolitik Direktörü Harry Nedelcu ise Rusya'nın hedefini yalnızca Donbas'la açıklamanın yetersiz olduğunu savunuyor. NATO bünyesinde daha önce politika planlama alanında çalışan Nedelcu'ya göre Moskova, Avrupa'daki güvenlik düzeninde ve ittifakın ileride alacağı kararlarda söz sahibi olmak istiyor. Nedelcu, Rusya'nın Ukrayna üyeliğine razı olacağına dair işaret görmediğini belirtiyor.

Donetsk ile Luhansk'tan oluşan Donbas, kömür üretimi ve ağır sanayi geçmişiyle Ukrayna ekonomisinde yer tutuyor. Bölgenin geleceği bu nedenle yalnızca sınırlar açısından değil, savaş sonrasındaki üretim ve yeniden inşa bakımından da önem taşıyor. Ancak tartışılan seçeneğin tesisler, mülkiyet hakları veya finansman üzerindeki sonuçlarını belirleyecek ayrıntılar açıklanmış değil.

Kushner uzlaşma arayışını öne çıkarıyor

Zelenski'nin açıklamasının ardından Jared Kushner, X paylaşımında görüşmelerin özel yürütüldüğünü ve farklı fikirlerin değerlendirildiğini belirtti. Kushner, bazı fikirlerin ilerleme sağlayabileceğini, diğerlerinin yeni uzlaşma seçeneklerine dönüşebileceğini söyledi. Paylaşımı, Donbas karşılığında üyelik önerisine açık bir doğrulama getirmedi.

Kushner ayrıca Vladimir Putin'in Avrupalıların görüşmelere katılımına onay verdiğini söyledi; bu açıklama Kushner'in aktarımına dayanıyor. Avrupa ülkelerinin katılımını anlaşmanın tamamlanması için gerekli gören ABD'li müzakerecinin sözleri, müttefiklerin tutumunu da gündemde tutuyor. Eğer üyelik seçeneği somutlaşırsa Kiev'in güvenlik koşulları, Moskova'nın itirazları ve NATO içindeki görüş ayrılıklarının nasıl bağdaştırılacağı müzakerelerin belirleyici konusu olacak.