Güney Çin Denizi gerilimi Manila’daki ASEAN zirvesinde masada

Manila'da toplanan 49. Güneydoğu Asya Ulusları Birliği (ASEAN) liderler zirvesinde, Filipinler ile Çin arasında Güney Çin Denizi üzerinde tırmanan egemenlik tartışmaları temel gündem maddesi haline geldi. Bölgesel diplomatlar, uzun yıllardır müzakereleri süren ve denizdeki çatışmaları önlemeyi amaçlayan Davranış Kuralları anlaşmasının belirlenen takvimde tamamlanamayacağını belirtiyor.

Ferdinand Marcos Jr. liderliğindeki Filipinler yönetiminin Washington ile güvenlik bağlarını yeniden tahkim etmesi, Pekin yönetimiyle yaşanan gerilimi son iki yılda belirgin biçimde artırdı. Sahil güvenlik unsurları, savaş gemileri, hava araçları ve askeri tatbikatların dahil olduğu karşılıklı hamleler, stratejik sulardaki tansiyonu sürekli yüksek tutuyor.

Tırmanan Askeri ve Diplomatik Gerilim

Bölgede anlaşmazlığın odak noktasında özellikle Scarborough Resifi yer alıyor. Filipinler tarafı, 2025 ve 2026 yıllarında Çin sahil güvenliğinin tazyikli su kullanması ve savaş uçaklarının tehlikeli biçimde yakın geçiş yapması gibi adımlarını saldırgan eylemler olarak nitelendirdi. Mart ayında ise bir Çin askeri gemisinin Filipinler gemisine atış kontrol radarı kilitlediği açıklandı.

Buna karşılık Pekin yönetimi, Scarborough Resifi çevresinde ulusal doğa koruma alanı ilan ederken, hava sahasını ihlal eden Filipinler ve ABD askeri unsurlarını bölgeden uzaklaştırdığını duyurdu. Gerilim diplomatik sahaya da sıçrayarak karşılıklı nota verilmesine ve Filipinler Savunma Bakanı'na Çin tarafından yaptırım uygulanmasına kadar vardı.

İhtilaf yalnızca resiflerle sınırlı kalmayıp enerji kaynakları ve askeri ikmal yollarına da genişledi. Manila yönetimi, doğal gaz rezervleri açısından zengin kabul edilen Reed Bank bölgesinde Çin gemilerinin izinsiz araştırma yaptığını öne sürerken, Second Thomas Resifi'ndeki askerlere yönelik lojistik sevkiyatın engellendiğini bildirdi.

Washington Hattı ve Bölgesel Dengeler

Gelişmeler, Güneydoğu Asya genelinde güvenlik mimarisini yeniden şekillendirme potansiyeli taşıyor. Filipinler'in ABD ve Japonya ile icra ettiği çok uluslu deniz tatbikatları, bölgedeki caydırıcılığı artırma hedefi taşırken Çin'in benzer askeri manevralarla yanıt vermesine yol açıyor.

Zirve kapsamında planlanan özel ABD-ASEAN oturumu, jeopolitik rekabetin seyrini yakından etkileyecek. Toplantıya ABD Başkanı Donald Trump'ın katılması beklenirken, Çin tarafını Devlet Başkanı Şi Cinping yerine Başbakan Li Çiang temsil edecek.

Sürecin önündeki en büyük belirsizlik, ASEAN ile Çin arasında on yıllardır müzakere edilen deniz kuralları mutabakatının ertelenmesi olarak öne çıkıyor. Diplomatik uzlaşının sağlanamaması, bölgede olası bir sıcak çatışma riskini canlı tutarken, üye ülkelerin ortak bir duruş sergileme kabiliyetini de test etmeye devam ediyor.