Trump’tan İran’a yeni ültimatom

Trump, İran'ın kapasitesini yok ettiklerini ve Hürmüz'ü kontrol ettiklerini savunurken Tayvan'ı çip sektöründe ABD'ye zarar vermekle suçladı.

ABD Başkanı Trump, televizyonda verdiği mülakatta dış politika değerlendirmelerini 3 Kasım'daki Kongre ara seçimleri öncesinde paylaştı. İran konusunda askeri hedeflere ulaşıldığını öne sürerken, Tahran'la anlaşma seçeneğini yeni bir tehditle birlikte dile getirdi.

Açıklamalar; petrol taşımacılığı, yarı iletken üretimi ve sınır politikalarını aynı söyleşide bir araya getirdi. Trump'ın İran'ın askeri durumu, Hürmüz üzerindeki hakimiyet ve Tayvan'ın ticaret uygulamaları hakkındaki ifadeleri, ABD Başkanı'nın iddiaları olarak değerlendirilmek zorunda; birbirlerinden ayrı doğrulama gerektiriyor.

Hürmüz için kontrol ve petrol iddiası

Trump, İran'a karşı yürütülen savaşta Washington'ın amaçlarına bütünüyle ulaştığını savundu. Tahran'ın hem ekonomik hem de askeri imkanlarını hedef aldıklarını belirtirken, bu kapasiteyi ortadan kaldırdıklarını ileri sürdü.

İran yönetimine yönelik mesajında diplomasi ile güç kullanımı arasında bir tercih tarif etti. Trump, "Onlarla anlaşma mı yapayım, yoksa onları ortadan mı kaldırayım? Tek soru bu." ifadelerini kullandı.

Bu sözler, anlaşmaya varıldığına ilişkin bir duyuru değil, Trump'ın İran'a sunduğunu söylediği seçeneklerin ifadesiydi. Açıklamanın diplomatik anlamını değerlendirirken, müzakere ihtimalinin dile getirilmesi ile tarafların somut koşullarda uzlaşması arasındaki ayrım önem taşıyor.

Hürmüz konusunda ise Trump, denetimin bütünüyle Washington'a geçtiğini öne sürdü. Petrol sevkiyatının çatışmalar başlamadan önceki düzeye ulaştırıldığını da iddia ederek, mevcut akışı savaş öncesi durumla karşılaştırdı.

Trump ayrıca İran'a uygulanan deniz ablukasının etkili biçimde sürdüğünü savundu. Böylece aynı değerlendirmede hem petrolün boğazdan geçişinin sağlandığını hem de İran üzerindeki deniz baskısının devam ettiğini anlattı.

Petrol geçişi ile ablukanın etkisi, bu anlatının ayrı ayrı incelenmesi gereken iki boyutunu oluşturuyor. Geçişlerin hacmi, hangi yüklerin taşındığı ve İran'ın bu trafikten ne ölçüde yararlandığı bilinmeden, kontrol iddiası tek başına enerji ticaretinin koşullarını açıklamıyor.

Tayvan suçlamasında çip fiyatları öne çıkıyor

Trump'ın Tayvan'a yönelttiği eleştirinin merkezinde yarı iletkenlerin satış fiyatları vardı. Tayvan'ı, düşük fiyatlarla piyasaya ürün sunarak Amerikan çip faaliyetlerini kendisine çekmekle suçladı ve bunu ABD'nin üretim sektörü açısından bir kayıp olarak sundu.

Bu değerlendirme, Trump'ın ticari rekabeti nasıl yorumladığını gösteriyor; fiyatlandırma uygulamalarına ilişkin bağımsız bir tespit niteliği taşımıyor. Suçlamanın kapsamını belirlemek için ürün fiyatlarının, üretim koşullarının ve şirketlerin pazar paylarının karşılaştırılması gerekiyor.

Çipler hakkındaki sözler bir tarife oranı, yaptırım kararı veya şirket bazında tedbir açıklaması içermiyor. Bu nedenle söylem ile uygulamaya konulmuş ticaret politikası arasında ayrım yapmak, sektöre yönelik sonuçları değerlendirmenin ilk koşulu.

Fransa eleştirisi sınır politikasına bağlanıyor

Trump, Fransa'da yaşanan olayları eğitim koşulları veya ekonomik sorunlarla değil, göç ve sınır denetimiyle ilişkilendirdi. Olayların nedenlerine ilişkin bu değerlendirmeyi kendi siyasi görüşü olarak dile getirdi.

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'a daha önce sınırların kapatılmasını önerdiğini söyleyen Trump, Paris'in tavsiyesine karşılık vermediğini iddia etti. Fransa'nın bugün karşılaştığı olayları da bu yaklaşımın devamı olarak nitelendirdi.

Kendi yönetiminin uygulamalarıyla karşılaştırma yapan Trump, ABD sınırlarını kapattığını ve düzensiz girişlerin sona erdiğini savundu. Bu mutlak iddia, sınır güvenliğine ilişkin siyasi söylem ile kayıtlarla ortaya konulabilen sonuçların ayrıştırılmasını gerektiriyor.

Trump'ın açıklamalarında İran için anlaşma olasılığı açık bırakılırken, Tayvan'a yönelik suçlamaya somut bir ticari tedbir eşlik etmedi. İran konusunda diplomatik koşulların, çip ticaretinde ise uygulanabilir kararların açıklanması halinde, bu söylemlerin politika sonuçlarını değerlendirmek mümkün olacak.