Trump: İran’a karşı mecbur kalırsak gerekeni yapacağız

ABD Başkanı Trump, İsrail'e 4 milyar dolarlık yardımın yıl sonunda kesileceğini söylerken ihtiyaç halinde desteğin süreceğini belirtti.

Trump, televizyon söyleşisinde yardımın durdurulması için anlaşmaya varıldığını söyledi. Ancak gerektiğinde İsrail'e destek verileceğini de belirterek, sözünü ettiği mali yardımın kesilmesi ile gelecekteki ihtiyaçlara karşılık verilmesini birbirinden ayırdı.

İsrail'e desteğe ilişkin açıklamalarına İran'a karşı askeri güç kullanılması ihtimaline dair sözleri eşlik etti. Trump, ara seçimlerden sonra İran konusunda hangi adımların atılabileceği sorulduğunda saldırı seçeneğini dışlamadı; yanıtında belirli bir operasyon tarihi vermedi.

İsrail yardımında ihtiyaç koşulu korunuyor

Trump, 4 milyar dolarlık yardım hakkındaki değerlendirmesinde "Artık İsrail'e para vermeyeceğiz" ifadesini kullandı. Bu sözlerini, yardımın yıl bitmeden durdurulmasına yönelik bir uzlaşma bulunduğu iddiasıyla birlikte dile getirdi.

Bununla birlikte açıklama, gelecekte İsrail'e hiçbir koşulda yardım yapılmayacağı anlamına gelmiyor. Trump'ın ihtiyaç ortaya çıkması durumunda desteğin sağlanacağını söylemesi, ilan ettiği kesintiye açık bir istisna getiriyor.

Trump, yardım meselesini gündeme getiren kişinin İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu olduğunu söyledi. İsrail'in gelişmişlik düzeyini gerekçe göstererek ülkenin bu mali desteğe ihtiyaç duymadığını savundu; bu değerlendirme ABD Başkanı'na ait.

Netanyahu'nun rolüne ve tarafların uzlaştığına ilişkin anlatım da Trump'ın beyanına dayanıyor. Açıklama, İsrail hükümetinin hangi koşulları kabul ettiği veya gelecekte yardım ihtiyacının nasıl belirleneceği konusunda ayrıntı içermiyor.

Sözü edilen 4 milyar doların hangi döneme ve hangi yardım programlarına karşılık geldiği net değil. Dolayısıyla bu tutarı toplam ABD desteğiyle eşitlemek ya da açıklamayı bütün yardım kanallarını kapsayan bir karar olarak değerlendirmek için yeterli bilgi bulunmuyor.

Trump'ın tarif ettiği düzenleme uygulanırsa, mevcut yardımın sürdürülmesi yerine ihtiyaç halinde destek verilmesi yaklaşımı öne çıkabilir. İsrail açısından bu senaryonun mali etkisi, hangi programların sona ereceğine ve istisnanın nasıl işletileceğine bağlı olacaktır.

Kesinti yalnızca belirli bir mali kalemi kapsarsa sonuçları da o kapsamla sınırlı kalabilir. Daha geniş yardım programlarını içermesi halinde ise İsrail'in etkilenen harcamaları için başka kaynak ayırması gerekebilir; açıklama bu iki olasılık arasında ayrım yapmaya yetmiyor.

İran yanıtında saldırı ihtimali dışlanmıyor

İran hakkında ara seçimler sonrasına yönelik soruya Trump şu yanıtı verdi: "Amacım çok sayıda insanı öldürmek değil ama mecbur kalırsak bunu yapmak zorunda kalacağız. Ancak amacım bu değil". Bu yanıt, güç kullanımını zorunluluk koşuluna bağlayan bir tutum ortaya koyuyor.

Trump, hangi gelişmenin ABD'yi böyle bir zorunlulukla karşı karşıya bırakacağını açıklamadı. Sözleri, olası bir saldırının hedefi, kapsamı veya uygulanmasına ilişkin alınmış bir karar bulunduğunu da ortaya koymuyor.

Ara seçimler, sorunun zaman çerçevesini oluşturuyor; Trump'ın yanıtı ise seçimler sonrasında saldırı yapılacağına dair bir taahhüt içermiyor. Bu nedenle seçim takvimiyle askeri harekat arasında kesin bir bağlantı kurmak, açıklamanın desteklemediği bir sonuç olur.

İsrail'e yardım ile İran'a yönelik olası saldırı aynı söyleşide gündeme gelse de Trump'ın aktarılan sözleri iki başlık arasında bir pazarlık veya koşulluluk ilişkisi kurmuyor. Yardım kesintisini askeri hazırlığın parçası olarak yorumlamak için de dayanak bulunmuyor.

Yardım başlığında belirleyici ayrıntılar, kesintinin kapsamı ve ihtiyaç halinde desteğin hangi ölçütlerle sağlanacağı olacak. İran konusunda ise Trump'ın dile getirdiği zorunluluk koşulunun ne anlama geldiği belirsizliğini koruyor; açıklama tek başına bir saldırı takvimi oluşturmuyor.