Sırbistan’da Vucic sonrası yeni hükümet adayları belli oluyor

Sırbistan seçimleri, öğrenci hareketinin erken oylamada Vucic’i yenmesiyle hükümet kurma yarışını başlattı.

Pazar günkü sonuç, lideri bulunmayan ve öğrencilerin öncülük ettiği hareketi protesto alanından devlet yönetimine taşıdı. Vucic’in yenilgiyi kabul etmesinden sonra başbakanlık ve kilit bakanlıklara kimin getirileceği ülke siyasetinin ana sorusu haline geldi.

Öğrenci listesindeki öne çıkan isimler, teknokratlar, akademisyenler ve spor dünyasından gelen bir figürü bir araya getiriyor. Eski Merkez Bankası Başkanı Dejan Soskic, kardiyolog Ilija Srdanovic, EuroLeague Başkanı Dejan Bodiroga ve kimya profesörü Radomir Saicic yeni dönemin muhtemel yüzleri arasında sayılıyor.

Kabine arayışında dört aday

Soskic, Belgrad Üniversitesi İktisat Fakültesinde profesör ve 2010-2012 arasında Sırbistan Merkez Bankası Başkanı olarak görev yaptı. Merkez bankasının bağımsızlığını zayıflatacağını savunduğu yasal değişikliklere tepki göstererek görevinden ayrılmıştı.

Soskic, Vucic yönetiminin kurumsal yapıyı aşındırdığını savunan muhalif isimlerden biri olarak öne çıktı. 2021’de yaptığı değerlendirmede Sırbistan’ın şeffaflık göstergelerindeki gerilemesine dikkat çekerek sistematik yolsuzluğun yatırım kararlarını caydırdığını söyledi; Vucic ve Sırp İlerleme Partisi yolsuzluk suçlamalarını defalarca reddetti.

Srdanovic, Novi Sad Üniversitesi Tıp Fakültesinde profesör ve görevini sürdüren bir kardiyolog. Öğrenci hareketinin seçim listesi eylülde kesinleştiğinde ana adaylardan biri haline geldi ve yolsuzluk karşıtı gösterilerde halka seslenen konuşmalar yaptı.

Bodiroga ise eski Yugoslavya milli basketbol takımının kaptanı olarak ülkede geniş tanınırlığa sahip. 1998 ve 2002 FIBA Dünya Şampiyonası altın madalyalarının ardından 1996 Atlanta Olimpiyatları’nda gümüş madalya kazanan Bodiroga, 2022’de EuroLeague Başkanlığına getirildi.

Dinar ve sağlık reformu

Soskic’in ekonomi çizgisi, kamu maliyesinde ihtiyatlılık ve kur politikasında daha rekabetçi bir yapı etrafında şekilleniyor. Kampanya sırasında ihracatı desteklemek için dinarın değerinin düşürülmesini önerdi; alternatif olarak daha güçlü ve sabit kurun korunması halinde maliyetleri azaltmak için ücretlerin düşürülmesi gerektiğini savundu.

Bu tercih, yeni hükümetin sosyal beklentiler ile ihracat rekabeti arasında kuracağı dengeyi belirleyebilir. Dinarın euro karşısında kontrollü dalgalandığı mevcut rejimde kur ayarlaması, yerli ürünleri yabancı para cinsinden ucuzlatmayı hedeflerken, ithalat ve ücretler üzerinde baskı yaratabilir.

Srdanovic’in kampanyası sağlık sisteminde merkeziyetçiliğin azaltılmasına odaklandı. Seçim sürecinde “vatandaşların hizmetinde olan ve tüm hastalara eşitlik temelinde yaklaşan” bir sistem vaat etti.

Srdanovic, siyasi hedefini “daha iyi bir Sırbistan inşa etmek olduğunu, başka hiçbir şeyin önemli olmadığını” sözleriyle anlattı. Vucic’in televizyonda yayımlanacak tartışma davetini kabul etmedi.

Kosova çizgisi değişmiyor

Yeni hareketin bazı pozisyonları, önceki yönetimden keskin biçimde ayrılmıyor. Srdanovic, 2008’de bağımsızlığını ilan eden Kosova’nın Sırbistan’ın ayrılmaz parçası olduğu yönündeki Öğrenci Listesi tutumunu vurguladı.

Srdanovic ayrıca Avrupa Birliği’ne katılımın kısa vadede öncelik olmadığını söyledi. Ona göre yeni yönetimin ilk meselesi, yolsuzlukla mücadele eden iç reformlar ve ülkenin “varoluşsal olarak ayakta kalması” olmalı.

Saicic de Kosova konusunda sert bir çizgi izliyor ve bölgeyi “geçici olarak işgal edilmiş bir bölge” olarak nitelendiriyor. Organik kimya profesörü ve SANU üyesi olan Saicic, Rusya ile enerji ilişkilerinin sürdürülmesini destekliyor.

Saicic’in adı, Vucic’in cumhurbaşkanlığından kısa süre önce istifa etmesinden sonra yapılacak cumhurbaşkanlığı seçimi için de anılıyor. Siyasi analistler ve yerel medya, onun aday olabileceğini öne sürüyor; bu iddia henüz resmi bir adaylık açıklamasına dönüşmedi.

Kurulacak hükümetin sınavları

Öğrenci hareketi hükümeti hızla kurabilirse, ilk sınavı protesto enerjisini kamu yönetimi kararlarına çevirmek olacak. Avrupa Konseyi Başkanı Antonio Costa, salı günü X üzerinden Srdanovic ile “iyi” bir telefon görüşmesi yaptığını ve önceliğin gecikmeden yeni hükümet kurulması olduğunu söyledi.

Eğer Soskic ekonomi yönetiminde belirleyici olursa, mali disiplin ve kur politikası ülkenin yatırım iklimi için merkezde durabilir. Eğer Srdanovic sosyal politika alanında öne çıkarsa, sağlık sisteminde eşit erişim ve yerelleşme tartışması hükümetin iç reform gündemini şekillendirebilir.

Bodiroga’nın rolü daha çok hareketin kamuoyu desteğini koruma kapasitesiyle bağlantılı görünüyor. Saicic’in öne çıkması halinde ise Kosova, enerji ilişkileri ve akademik çevrelerin siyasetteki ağırlığı yeni dönemin başlıkları arasında kalacaktır.

Başbakanın kim olacağı, kabinede teknokratlar ile hareketin sembol isimleri arasındaki dengeyi gösterecek. Asıl açık soru, lideri olmayan protesto hareketinin seçim zaferini istikrarlı bir yürütme yapısına dönüştürüp dönüştüremeyeceği.