İranlı telefon alıcıları %30 ithalat vergisiyle karşı karşıya

Al Jazeera'nin 23 Ekim'de bildirdiğine göre, yaptırımlar ve ticari kısıtlamaların elektronik maliyetlerini artırmasıyla birlikte İranlı cep telefonu alıcıları, değeri 900 avronun üzerindeki cihazlarda %30'a varan devlet ithalat vergisiyle karşı karşıya kalıyor.

Gümrük başkanı Foroud Asgari'nin Ağustos ortasında devlet medyasına yaptığı açıklamaya göre, mevcut İran yılının ilk beş ayında ticari telefon ithalatının bir yıl önceki 3,16 milyon adetten yaklaşık 1 milyon adede düşmesiyle baskı daha da artıyor.

Al Jazeera, uluslararası yaptırımlar nedeniyle Apple'ın İran'da fiziksel bir varlığı olmamasına rağmen, ABD'de 18 Eylül'de piyasaya sürülen Apple'ın iPhone 18 serisinin günler içinde Tahran şehir merkezinde görüldüğünü bildirdi.

“Bu tür şeyler bir cep telefonu satıcısını durduramaz” diyen Tahran'daki Çarsu AVM'de yer alan bir telefon ve aksesuar tüccarı, güvenlik gerekçesiyle isminin açıklanmaması şartıyla Al Jazeera'ye konuştu. Tüccar, İran'a telefon getirmenin daha karmaşık, daha yavaş ve daha pahalı hale geldiğini söyledi.

Rapor, hâlâ yabancı elektronikle beslenen ancak fiyatların yerel alım gücünden giderek koptuğu bir piyasayı tanımladı. 15 inçlik bir MacBook Air M4, bu hafta Tahran'da 1.450 dolardan fazla riyal karşılığında satıldı; bu fiyat, Birleşik Arap Emirlikleri'ndeki ortalama bir perakendecinin yaklaşık %6 üzerindeydi.

Al Jazeera'nin bildirdiğine göre, bir terabaytlık PlayStation 5 Slim diskli konsol yaklaşık 730 dolara mal oldu; bu da bazı ABD'li perakendecilerden yaklaşık %11 daha fazla. Yüksek fiyatlar, ticaret aksamalarının ve yurt içi ücretlerin tüketici elektroniğine nasıl yansıdığını gösteriyor.

İthal edilen birçok elektroniğin İran'a Dubai üzerinden ulaşması nedeniyle ticaret rotaları daraldı, ancak Al Jazeera ABD ve İsrail ile yaklaşık sekiz aydır süren savaşın Hürmüz Boğazı ticaretini aksattığını bildirdi. Rapora göre BAE, 19 Ağustos'ta İran ile ticareti, ticari değişimleri ve finansal işlemleri durdurdu.

Al Jazeera'nin haberine göre bazı tüccarlar Umman'dan gelen yolculara yöneldi. ABD'nin tüm İran havayollarına ve bunlara hizmet veren kuruluşlara yönelik yaptırımlarının Eylül ayında yürürlüğe girmesinin ardından bu kanal da zayıfladı.

Tahranlı tüccar, “artık telefonların çoğunun ülkeye kaçak yollarla sokulduğunu” ve birçoğunun karadan İran'a girmeden önce Irak'ın Kürt bölgesindeki Süleymaniye'den geçtiğini söyledi.

İran'ın kayıt sistemi başka bir maliyet katmanı ekliyor. Rapora göre, alıcı devlet harcını ödemediği sürece ithal telefonlar mobil servise yalnızca 30 gün bağlanabiliyor. Vergiler cihaz değerine göre artıyor: 600 avronun altındaki telefonlar için %6'ya kadar, 600 ile 900 avro arasındaki telefonlar için %15'e kadar ve 900 avronun üzerindekiler için %30'a kadar.

Al Jazeera, diğer harçların ve yerel “garantilerin” bazı cihazlardaki ekstra ücretleri nihai fiyatın yarısından fazlasına çıkarabildiğini söyledi. Rapora göre, kayıtlı cihazlar hâlâ internet filtrelemesi ve kesintileriyle karşı karşıya kalırken, ABD yaptırımları küresel ödeme yöntemlerini ve birçok uluslararası hizmeti İranlılar için kullanılamaz durumda bırakıyor.

Devlete bağlı Tasnim haber sitesi, Mart 2026'da sona eren İran yılında yaklaşık 1,6 milyar dolarlık cep telefonunun ticari olarak ithal edildiğini ve bunların %20 kadarının fiyatının 600 doların üzerinde olduğunu söyledi. Sitede, yolcuların çoğunlukla daha yüksek özellikli cihazlar olmak üzere 470 milyon dolarlık telefon getirdiği belirtildi. Al Jazeera, kaçak telefonlara ilişkin net bir rakam bulunmadığını kaydetti.

Al Jazeera, ortalama evli bir işçi için aylık asgari ücret ile temel devlet sübvansiyonlarının toplamının yaklaşık 83 dolara denk gelmesiyle alım gücü açığının büyük olduğunu belirtti. Riyal, Pazartesi günü Tahran'da ABD doları karşısında yaklaşık 2,64 milyondan işlem gördü ve bu rakam Ekim ayının başlarındaki rekor düşük seviyeden biraz daha güçlüydü.

Tahranlı 27 yaşındaki öğretmen Afsaneh, Al Jazeera'ye iPhone 13'ünü geçen yılki iPhone 17 ile değiştirmeyi düşündüğünü ancak mevcut telefonunu satması, birikimlerini kullanması ve ailesinden borç alması gerekeceğini söyledi. “Birçok insan, önemli bir elektronik cihazın arızalanmasıyla ciddi bir borç batağına sürüklenmenin eşiğinde” dedi.