Rusya'dan Türkiye'nin S-400'leri elden çıkarmasına 'şartlı' yeşil ışık

S-400 devri için Moskova kapıyı kapatmadı; Lavrov, üçüncü ülke satışında Rusya onayını şart koştu. Çıkış, F-35 temasları sürerken geldi.

Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, BM 81. Genel Kurulu kapsamında New York’taki BM merkezinde gazetecilere konuştu. Türkiye’deki S-400 sistemlerinin başka bir ülkeye aktarılması ihtimaline ilişkin soruya, “Her türlü teklifi değerlendireceğiz” yanıtını verdi.

S-400 devri için Rusya onayı

Lavrov, olası transferin yalnızca ticari bir karar olarak ele alınamayacağını söyledi. Rusya’nın onayının gerektiğini belirten bakan, sistemlerin gideceği ülkenin Moskova ile dostane ilişkilere sahip olması gerektiğini ifade etti.

Rus bakana göre temel koşul, sistemlerin ikinci kez başka bir ülkeye gönderilmemesi. Lavrov, alıcı ülkenin “sorumlu hareket etmesi” gerektiğini belirterek bu güvenceyi “kritik” olarak nitelendirdi.

Lavrov, Avrupa ülkelerinin Afrika, Asya, Latin Amerika ve Arap dünyasından silah alırken yeniden ihracat taahhütleri verdiğini, daha sonra bu silahların Ukrayna’ya aktarıldığını savundu. Bu örnekleri, S-400 dosyasında Moskova’nın yazılı ve siyasi güvence arayışının gerekçesi olarak sundu.

F-35 dosyası Ankara için açıldı

Türkiye’nin S-400 meselesi, Ankara’nın F-35 programına yeniden dahil olma arayışıyla aynı dönemde gündeme geldi. Kaynak metindeki çerçeveye göre Türkiye, programa katılım için görüşmelerini sürdürüyor; Moskova ise sistemlerin devrinde nihai onay hakkını korumak istiyor.

S-400’lerin üçüncü ülkeye satılması halinde Ankara açısından savunma tedarikinde iki ayrı sonuç doğabilir. Birincisi, F-35 dosyasında siyasi engellerin azaltılması hedefi; ikincisi, Rusya ile yapılan savunma anlaşmalarında yeniden ihracat kurallarının gelecekte daha sıkı yorumlanmasıdır.

Bu denge savunma sanayii için de önem taşıyor. Eğer Moskova transferi onaylarsa, üçüncü ülkelere yapılan hava savunma sistemi satışlarında nihai kullanıcı garantileri daha görünür hale gelir; eğer onay çıkmazsa, Türkiye’nin F-35 kanalındaki manevra alanı daha dar kalabilir.

Avrupa ve Ukrayna başlıkları

Lavrov, aynı toplantıda Rusya’nın Avrupa ile savaşmak gibi bir niyeti olmadığını söyledi. Avrupa’nın ise savaşa hazırlandığını savunan bakan, bazı Avrupalı yetkililerin en geç 2030’a kadar hazırlık yapılması gerektiği yönündeki açıklamalarına atıf yaptı.

Rusya-Ukrayna müzakerelerine ilişkin bölümde Lavrov, Moskova açısından güven eksikliği bulunmadığını ileri sürdü. İstanbul’daki ikili görüşmelere ve ABD’nin de dahil olduğu Abu Dabi’deki üçlü temaslara değinen Lavrov, bu turların Rusya tarafından sonlandırılmadığını söyledi.

Lavrov, Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski’nin Batı’nın kontrolü altında olduğunu iddia etti. Avrupa’nın Ukrayna krizinin çözümüne katkısını da eleştiren bakan, bu aktörlerle anlaşmanın mümkün olmadığını savundu.

Trump yönetimiyle açık kanal

Lavrov, Rusya’nın ABD Başkanı Trump yönetimiyle farklı formatlarda düzenli diyalog yürüttüğünü belirtti. Buna karşın Washington’un Rusya’yı küresel ekonomiden dışlamaya dönük politika izlediğini savundu ve yaptırımların sürdüğünü söyledi.

Rus bakana göre Ukrayna meselesi, Moskova ile Washington arasında karşılıklı faydaya dayalı yeni bir dönemin önündeki başlıca engel. Lavrov, ABD gibi ülkelerle diyaloğun süreceğini belirtirken, Washington’un ulusal çıkarlarını fazla içe dönük tanımladığını ifade etti.

Önümüzdeki süreçte üç koşul belirleyici olacak. Moskova S-400 devrine onay verir ve yeniden ihracat güvencesi alırsa, küresel ölçekte etki büyüme verilerinden çok yaptırım, savunma ticareti ve NATO içi tedarik kanallarında görülebilir.

Eğer satış dosyası tıkanırsa, Türkiye açısından F-35 görüşmelerinde savunma envanteri tartışması daha uzun sürebilir. Sektör düzeyinde ise hava savunma sistemlerinde nihai kullanıcı belgesi, alıcı ülkenin siyasi hizalanması ve ikinci transfer yasağı daha belirleyici başlıklar haline gelir.