Rusya S-400'ler için görüşmeleri doğruladı: "Türkiye'den çıkarılması için..."

Rusya, S-400 sistemlerinin Türkiye dışına devri için temasları doğruladı; dosya Ankara’nın F-35 dönüş arayışını doğrudan etkiliyor.

Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, çarşamba günü yaptığı açıklamada sistemlerin başka bir ülkeye taşınması konusunda çalışmaların sürdüğünü söyledi. Peskov, gerekli temasların yürütüldüğünü belirterek görüşmelerin diplomatik kanallarda devam ettiğini aktardı.

Peskov temasları açık etti

Açıklama, Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov’un cumartesi günü yaptığı değerlendirmeden sonra geldi. Lavrov, Moskova’nın S-400 sistemlerinin üçüncü bir ülkeye devrine belirli koşullar altında onay verebileceğini söylemişti.

Lavrov’un tarif ettiği çerçeve iki şart üzerine kurulu: sistemleri alacak ülkenin Rusya ile dostane ilişkilere sahip olması ve teknik bakım yükümlülüğünü üstlenmesi. Rus bakan, böyle bir talep gelmesi halinde Moskova’nın devri değerlendirmeye hazır olduğunu ifade etti.

Mevcut açıklamalar, sürecin hangi ülke üzerinden ilerleyebileceğine dair kesin bilgi içermiyor. Transferin takvimi, alıcı ülke ve sistemlerin operasyonel statüsü konusunda kamuya açıklanmış bağlayıcı bir karar bulunmuyor.

2017 alımı dosyayı büyüttü

Türkiye, Rus yapımı S-400 hava savunma sistemlerini 2017 yılında, Suriye savaşı ve Ankara ile Washington arasındaki anlaşmazlıkların derinleştiği bir dönemde satın aldı. Anlaşma, NATO içinde Türkiye’nin savunma mimarisi ve Rus askeri teknolojisinin ittifak sistemleriyle uyumu konusunda itirazlara yol açtı.

ABD, Türkiye’nin Rusya’dan S-400 alması üzerine Hasımlarına Yaptırımlarla Karşı Koyma Yasası kapsamında yaptırım uyguladı. Washington ayrıca Ankara’nın F-35 savaş uçağı programındaki katılımını sonlandırdı.

Türkiye, programdan çıkarılmadan önce F-35 uçakları için ödeme yapmış ve üretim zincirinde rol almıştı. Bu nedenle dosya yalnızca askeri tedarik meselesi değil, aynı zamanda sanayi katılımı, ödeme dengesi ve ittifak içi güven tartışması olarak da sürüyor.

Ankara uzun süredir F-35 programına dönüş için Washington ile temas yürütüyor. ABD Başkanı Donald Trump yönetiminden son dönemde gelen mesajlar, Türkiye’nin programa yeniden dahil edilmesi olasılığının tamamen kapalı görülmediğini gösterdi.

F-35 kapısı yeniden aralanıyor

ABD Başkanı Donald Trump, Temmuz başında Ankara’da düzenlenen NATO Zirvesi sırasında Türkiye’nin F-35 programına dönüş ihtimalini değerlendirdiğini söyledi. Bu açıklama, S-400 dosyasının Washington’daki savunma ve yaptırım tartışmalarıyla bağlantısını yeniden öne çıkardı.

S-400 sistemlerinin Türkiye’den çıkarılması halinde, Ankara ile Washington arasındaki temel teknik ve siyasi itirazlardan biri azalabilir. Ancak bunun F-35 programına dönüşü otomatik hale getireceğine dair açıklanmış bir karar yok.

Washington açısından mesele, Rus sistemlerinin NATO platformlarıyla aynı savunma ortamında bulunmasının doğurabileceği güvenlik risklerine dayanıyor. Ankara açısından ise dosya, hava savunma ihtiyacı, savunma sanayi katılımı ve daha önce yapılan ödemelerin geleceğiyle bağlantılı.

Rusya’nın temasları doğrulaması, Moskova’nın da süreci kendi onayı ve teknik koşulları üzerinden yöneteceğini gösteriyor. Bakım şartının vurgulanması, transferin yalnızca siyasi kararla değil, sistemlerin işletilmesi ve sürdürülebilirliğiyle de sınırlı olduğunu ortaya koyuyor.

Transfer senaryoları daralıyor

Eğer Türkiye, Rusya’nın onay vereceği ve bakım sorumluluğunu üstlenecek bir ülkeyle anlaşırsa, S-400 dosyası Ankara-Washington ilişkilerinde çözüm üretilebilecek bir başlığa dönüşebilir. Bu senaryoda küresel ölçekte NATO içi uyum tartışması yumuşar, Türkiye’nin F-35 talebi güç kazanır ve savunma sanayii şirketleri için program katılımı yeniden gündeme gelebilir.

Eğer alıcı ülke, bakım düzeni veya takvim üzerinde uzlaşma sağlanamazsa, mevcut tıkanıklık sürebilir. Bu durumda Türkiye’nin F-35 dönüş arayışı sınırlı kalır, ABD yaptırım dosyası kapanmaz ve hava savunma sistemleri pazarı NATO-Rusya ayrışmasının bir örneği olarak izlenmeye devam eder.

Üçüncü yol, sistemlerin devri konusunda siyasi iradenin oluşması ancak teknik ve hukuki ayrıntıların uzun süre tamamlanamaması. Böyle bir ara senaryoda küresel etki sınırlı kalır, Türkiye’nin pazarlık alanı açık tutulur ve savunma sektörü nihai karar gelene kadar temkinli pozisyon alır.

Dosyada yanıt bekleyen ana soru, Ankara’nın sistemleri hangi ülkeye ve hangi koşullarla devredebileceği. Rusya’nın onayı, ABD’nin F-35 tutumu ve Türkiye’nin hava savunma ihtiyacı aynı anda netleşmeden süreçte kalıcı sonuç beklenmiyor.