AFP: Türkiye, Somali'deki iç çatışmaların içine çekiliyor

Somali'de F-16 saldırısı iddiaları, Türkiye'nin askeri desteğini hükümet ile muhalefet arasındaki krizin merkezine taşıdı.

Baidoa'da pazartesi günü Türkiye'ye ait olduğu belirtilen F-16 savaş uçakları füze atışları yaptı. Aktarılan bilgilere göre operasyon, görevden alınan bir valiye bağlı güçlerin ilerleyişini durdurmaya çalışan federal birliklere destek amacı taşıyordu.

Baidoa ve Doolow dosyaları

Gerilim, 3 Eylül'de Doolow'da yaşanan ayrı bir olayla genişledi. Muhalif lider General Mahad Abdirahman'ın bir hava saldırısında yaralandığı öne sürüldü; Somali hükümeti ise yaralanmanın evde “hazırlanmakta olan” patlayıcılardan kaynaklandığını savundu.

Bu iddiaların ardından güneyde Türkiye karşıtı protestolar görüldü. Afmadow'daki gösterilerde bazı kişiler Türk bayrağını ateşe verdi ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın fotoğraflarına zarar verdi.

Afmadow ilçe komiseri Omar Abdullahi, kalabalığa yaptığı konuşmada Türkiye'yi “Somali'yi işgal eden ve Somalileri öldüren yeni bir sömürgeci güç” olmakla suçladı. Abdullahi ayrıca “Bugünden itibaren Türkiye ile savaş halinde değil miyiz?” sözleriyle tepkisini büyüttü.

Ankara'nın kalıcı Somali ağı

Türkiye'nin Somali'deki ağı askeri eğitimden altyapıya uzanıyor. Ankara, ülkede Türkiye'nin yurtdışındaki en büyük askeri tesisini kurdu; Somali askerlerine eğitim verdi ve kuraklık, sel ile kıtlık dönemlerinde yardım sağladı.

Türk şirketleri Mogadişu havalimanı ve limanının işletilmesinde rol alıyor. Başkentte yeni yollar ve güneş enerjili sokak aydınlatmaları da Türkiye destekli projeler arasında gösteriliyor.

Ankara'nın ilgisi güvenlik alanıyla sınırlı değil. Mogadişu'nun yaklaşık 70 kilometre kuzeyindeki Warsheikh'te uzay fırlatma ve uydu teknolojilerine dönük bir tesis inşa ediliyor; ismi açıklanmayan yerel bir yetkili ilk aşamanın yakında tamamlanacağını söyledi.

Türkiye aynı zamanda Somali kıyılarında petrol arama faaliyetleri yürütüyor. Bu ölçek, Ankara'nın ülkedeki çıkarlarının yalnızca mevcut hükümetle değil, güvenlik, enerji ve ulaştırma altyapısıyla bağlantılı olduğunu gösteriyor.

Mohamud reformları baskıyı artırdı

Siyasi zemin, Cumhurbaşkanı Hassan Sheikh Mohamud'un görev süresini bir yıl uzatmayı da kapsayan reformlarının ardından daha kırılgan hale geldi. Muhalefet, Türkiye'nin hükümet lehine konumlanmaması için Türk diplomatlarla temas kurdu.

Muhalefet partileri, başlangıçta Eş-Şebab'a karşı kullanılmak üzere sağlanan eğitim, araç ve dronların artık kendilerine bağlı milislere yöneltildiğini iddia ediyor. Aynı çevreler, bu imkanların haziran ayında Mogadişu'da yaşanan siyasi çatışmalarda da devreye sokulduğunu savunuyor.

Somali hükümeti bu suçlamaları reddederek muhalefetin Türkiye ile ilişkileri yıpratmak için dezenformasyon kullandığını belirtiyor. Somali Parlamentosu Başkanı Abdulkadir Mohamed Nur, 9 Eylül'deki ortaklık etkinliğinde “Somali topraklarında Türk bayrağının yakıldığını görmek utanç vericiydi” dedi.

Somali milletvekili Amina Mohamed Mursal, Türkiye'nin zor dönemlerde ülkeye destek verdiğini söyledi. Mursal, Türkler için “Onlar bizim kardeşlerimiz... Zor zamanlarda yardımımıza geldiler” ifadesini kullandı.

Türk projeleri için eşik

Eğer Ankara'nın askeri desteği kamuoyunda Eş-Şebab'la mücadeleyle sınırlı görülürse, Baidoa ve Doolow gerilimi yerel tepkiyle sınırlı kalabilir. Bu durumda Somali'nin güvenlik koordinasyonu korunur, Türk şirketlerinin liman ve havalimanı operasyonları daha az siyasi maliyetle sürer ve savunma eğitim hattı açık kalır.

Eğer muhalefetin “iç siyasette taraf olma” iddiası daha geniş kabul görürse, Türkiye'nin güvenlik varlığı projelerin önüne geçebilir. Böyle bir senaryoda Somali'nin kırılgan siyasi dengesi daha fazla baskı görür, Warsheikh ve enerji projeleri güvenlik riskiyle karşılaşır ve bölgede yabancı askeri iş birliğine dönük denetim talepleri artar.